“АВЕСТЭ” ЧЭМЭ ТАРЫХЕ!

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 33 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

 
 

“АВЕСТӘ” ЧӘМӘ ТАРЫХЕ!

Фәхрәддин Әбосзодә

(Мәхсуси бо "Умумдынјо Толышә Ијәти" групи)

 

            Һар гылә хәлғи озод бе иминә шәртон гыләјни чә хәлғи ыштәни зынеје, чәј бәштә огардеје, ыштә тарыхи, фәрһәнги, зывони, фолклори ијән ҹо жыго мәсәлон бәрпо карде, хәлғи ыштә кијәти, ыштә рәғ-ришә соф-ошко бә мијон ноје. Ыштәни, ыштә рәғ-ришә нызнә хәлғ һич вахти озод әзыни бе!

            Де нохтеји-нәзәри ебомон, бәвәдә һостон бегули бәзнемон карде ки, чәмә толышә хәлғи есә бардә милли-озоди ҹанги һәммәјсә гонә мәсәлон гыләјни һежо чымы пијо нывыштә мәсәләје!    Хысусән чәмә ҹывонә зоон ијән кинон есә һежо бә һәвур-һәвурин ки, бызнын, кије чәмә хәлғ, Хыдо кејнә офәјәше әв бы сәрзәминәдә, мылхәс, чыконҹо омәмон әмә, чуне шејдәмон (шәнинимон)? Чыјо жыго мәлум бејдә ки, ыштә “чыконҹо оме” нызномон, “чуне” ше, шәнин бејән нибәзнемон! Чумчыко ыштә озоди роәдә ҹанг бардә хәлғ дытирә, сетирә әзыни бе, әв бәпе һәммәјәво бәнә мырхути и быбу ки, бызны ыштәни, чәјоән тәјин быкә ыштә шә вырәј.

            Һәлбәттә, ым гыләј јолә мывзује, иглә мәғалә чарчивәдә ғејри-мымкуне чәј һәмә ҹәһәтон дысым-дысыми тәһлил быкәј. Әве, аз бә ғәрор омәјм ки, бы мәғаләдә ыштә имкони дыләдә һартәрәфә тәһлил быкәм иглә мәсәлә: Чокнә быәнине чәмә хәлғи бә "Авестә" ијән Зәрдустәти мыносибәт?

            Сыфтә-сыфтә ыми мәхсуси ғејд быкәм ки, чәмә хәлғ (сывој де ангыштә ашмарде мымкун быә кали толышон) мысылмоне, вејниш шиәје, камишән сынни! Быми һич кәси шәкыш әзыни бе, шәк вардәкәсән быбо, мыртәд бәвотемон бәј!

            Бочи һәммәјсә бәнав бә нәзә роснејдәм ым мәсәлә? Чумчыко әмә мысылмонән быбомон, бә гиј быгәтәмон ки, чәмә хәлғи вејни иглә номәдә, сыханәдә мысылмоне, әмәләдә мысылмон бәбе вотеј бә кали толышон. Ым мәсәлән кафтә мәсәләје, әве веј бә нығыли шејдәним ки, дијәро еныгыным ыштә сәр мәтләбику! Иглә ыми бывотым ки, мәһз “Авестә” ијән Зәрдустәти һәхәдә сыхан егыненҹән, чәмә толышон әлбәһол ҹо бејдән бә дыглә ҹәбһә: Иминә дастә ғојм-ғојми дәчыкејдә “Авестә”ку, авси бејдә бә Ислами ијән Ғырони! Жәләвонон ыштәни лу-пуст кардејдән ки, толышон Зәрдусти быәнинин, чәвон Китобән “Авестә” быәнине! Чәвон кали гылон һәтто веј бә нығыли шејдән, иддо кардејдән ки, һичмәсә, чәмә хәлғи бы жыго зәлилә руж егыније ән јолә сәбәбон гыләјни һежо Исламе, шиәтије!

            Бәмы омандо, чы нәзәри нише һич гылә елми побаст, жәго иддо кардәкәсон, де һәјфи ки, “Авестә” әнҹәх номышон мәсә, һич хәбәшонән ни ки, чич нывыштә быә чәј дыләдә? Кали толышон де гурә ванги ҹәр кәшејдән бә дынјо ки, һичмәсә, “толышон белуғәт һанде ијән сәрәсе зынејдән “Авестә”! Һәлбәттә, ым хәбә дојдә жәләвонә одәми бесәводәтику, чәјку хәбә дојдә ки, чә одәми хәбәш ни чә Китобику!

            Чыјо жыго мәлум бејдә ки, жәго иддо кардәкәсон һәммәјсә јолә гыно чәвон бесәводәтије! Чумчыко мәлум ыме ки, “Авестә” ғәдимә Ирони хәлғон мығәддәсә Китобе! Чыми мәно ыме ки, Ирони һар гылә хәлғ “чымыне” бәзне вотеј бы Китоби! Әмма зывонәдә вотеј һостоне! Һынәманд бәј бәвотем ки, умуты ғәдимә Ирони зывони (зывонон), “Авестә” ыштә зывони, әј чок-чоки мығојисә быкә де толышә зывони, чәјо бывоты ыштә ғәрори! Бәвәдә аз рози бәбем ки, нымож бывотым жәләвони довнәдә!

            Әве, чәмә толышә ҹывонон Фејсбукәдә тожә окардә “Умумдынјо Толышә Ијәти” групи хывандон бәмы овардеәдә ки, аз гыләј мәғалә бынывыштым “Авестә” һәхәдә, жыго бе чымы бәвон ҹәвоб: “Чымы Билон! “Авестә” зывони нызнәкәс, сывој әјән чандә гылә ҹо ғәдимә зывонон нызнәкәс, гирәм ғурб нојдәбу бәштә, бәпе бәштә еһдә пеныгәты жыго гыләј гонә мәсәлә!  Ҹывонәти вахтонәдә азән кали чијоным нывыштә “Авестә” һәхәдә, әмма есә де чандә кәс ироншыносә алими һәмсыхан бе бәпештә, рози нибәбем ыштәни рысво быкәм мәхлоғи дыләдә! Бынывышт вотејдәшон, бәнывыштем, әмма тикәј ҹо мәсәлон һәхәдә бәнывыштем!

            “Авестә” мәзмуни һәхәдә һичи нывыштејдәним. Чәмә толышон иглә мәсәлә бызнон, чымы зынәјку, чок бәбе бочәмә хәлғи: Әмә гыләј ғәдимә хәлғимон, веј ғәдимә тарыхымон һесте! Чы тарыхи охонә 1400 сори дыләдә әмә мысылмонимон, Хыдо охонә ијән һәммәјсә камилә динымон ғәбул кардә! Демијән жыго, әмә әзынимон гырд бә һәшә быжәнәмон ыштә хәлғи навконә тарыхи!   Бәс тосә Ислами әмә (дини ҹәһәто) ки быәмон? Бы парси аз ыштән-боштә жыго ҹәвоб дојдәм:   Чәмә хәлғ, чымы нәзәрәдә, мандејдә бә гыләј јолә амбурә дој! Чәј димәдә быә поә мысылмоне, әмма рәғ-ришәш зәрдусти! Гирәм әмә ыштә тарыхи тосә Ислами быә поә есындыномон, бәвәдә толыш хәлғ әбыни! Һежо чәмә дышменон пијәјән әве ки, әмә нызнәмон ыштә рәғ-ришә! Чумчыко веј һостонә које жәго хәлғи мәһв кардеј! Жыго бынәбәј, тыркон дастпочә нәбин ки, “Авестә” бынывыштын бәштә ном! Ыми бәпе јодо беныкә һич гылә толыш!

            Дыминә дастә диндорә толышонин, чәвон вејнијән шиәје! Әвон иддо кардејдән ки, әстәғфуруллаһ, "зәрдустијон кофирин, “Авестән” кофирон китобе!" Чымы веј һәсбәһсым быә де жәго диндорә шион. Бәвон вотејдәм:

            -Кије ҹәми дынјо шион Рәһбәр?

            -Әғәји Әли Хамнеји!

            -Әһсән! Чәмә зәмонә Имоме Әв?

            -Һәлбәттә!

            -Әғә нывыштејдә ыштә “Бә шәри парсон ҹәвоб” китоби 2-нә ҹилдәдә (китоб есә ни чымы дастәдә, дырыст јодәдәм мандәни, әмма чымы зынәјку, ја 242-нә парсе, јаанки китоби 242-нә сәһифәдәје! Чикику һесте ә китоб, окән, баһандән!) ҹәвоб дојдә бә жыго гыләј парси: “Әһли-Китоб ком хәлғонин?” Әғә жыго ҹәвоб дојдә: Јәһудијон, хачпәрәстон, мысылмонон ијән зәрдустијон!

            Чич бывотон бәмы чоке?

            -Хамнеји әғә тарыхнывышт ни, бәзне бе ки, тарыхнывыштон едаштәшоне бәј ә мәлумот, әјән һежо жәгошән нывыштә!

            Вотејдәм, һа биләма, ыштән вотејдәшон ки, Хамнеји әғә зәмонә Имоме, азән деми рози!  Әмма, чысы зынәј ыме ки, Имоми елм ғәјбо омејдә! Ым чокнә које ки, шымә тәһғир кардејдәшон ҹәми шион јоли, чәвон зәмонә Имоми?! Чыми думо дәмандејдән бо корә пәллеки нәғыли воте!

            Чымы һич шәкым ни бә Хамнеји әғә нә Имомәти, нәәнки бәчәј ҹәми шион Рәһбәрәти! Әве, азән чәј думо вотејдәм ки, зәрдустијон (отәшпәрәстон сәһв емәғандән де зәрдустијон!    Отәшпәрәстәти зәрдустәти тәһриф быә формәје!) Әһли-Китобин! Мадәм жыгоје, бәвәдә әмә бочи бәпе гырд бә һәшә быжәнәмон һәм “Авестә”, һәмән Зәрдустәти? Зәрдустәтијәдән әмә бејәтымон вардә бә Иглә Хыдо, пешы Ислам омеәдә, ғәбулымон кардә че Хыдо ән камилә дин – Ислам!

            Ым гыләј тарыхи факте ки, Ислами һич вахти ҹангыш кардәни де Зәрдустәти! Әрәбон ҹангышон кардә! Пејғәмбәр (сәәс) һич вахти рози быәни ки, әрәбон һыҹум быкән бә Ирони, мәҹбури мысылмон быкән ироныжон! Һәзрәт Әли (ә) ыштәнән рози быәни быми, һежо вотәше ки,  "Пејғәмбәр ијән Ғырон иҹозә дојдәни ки, әмә һыҹум быкәмон бә ироныжон, чумчыко әвонән бовә кардејдән бә иглә Хыдо!" (Әве, Һәзрәт Әли (ә) Ислами һәмә ҹангонәдә шымши быжәноән, шәни бә Ирони ҹанг!). Әрәбон, есә бој, Пејғәмбәри (сәәс) реһләти бәпештә, әлбәһол шин Ирони сәпе!   Интаси чанә ҹангән быкон, Ирони зәминон гәтымән быкон, мысылмонышон нызнәј карде ироныжон! Ироныжон мысылмон кардәкәсон Пејғәмбәри (сәәс) Әһли-Бејт, јәне СӘЈДОН бин!   Әвонән ҹангышон ныкарде де ироныжон, әвонышон сәросније ки, “шымәнән бовә кардејдәшон бә иглә Хыдо, әмәнән. Интаси чәмә дин че Хыдо ән охонә, һәмән ән камилә дине, әве шымәнән боән бәчәмә дин!” Ироныжон де Сәјдон вотәј мысылмон бин, әве есәтән Сәјдон меһиббәт, Әһли-Бејти меһиббәт һежо чәвон дыләдәј! Бабәки бә әмәвијон вәјнә рост кардә ғыјоми сәбәбән һежо ымбе ки, әмәвијон вотәјон сәрост омејдәныбин дечәвон әмәлон! Әвон кисиб кардејдәбин Ирони, зылм кардејдәбин бә ироныжон, сәјдәбин чәвон дасто чәвон һесте-быәјон! Әве, ыштә мәслоаһтон Имом Ризоку (ә) сә Бабәки – Һәсәни, јәне Пејғәмбәри Әһли-Бејти ашығи ғыјомыш карде ки, шымә чокнә бовә кардејдәшон бә иглә Хыдо ки, анә зылм кардејдәшон Бәчәј бәндон?!

            Сәкыштә жәјдәм:

            1) Умдәвом ки, чәмә толышон фәол иштирок бәкарден чы мывзу мызокиронәдә! Чанә веј мызокирә быкомон, анән рә бәзнемон һәғиғәти!

            2) Ки чич вотејдә-бывоты, “Авестә” чәмә ироныжон, јәне һәмән толышон мығәддәсә Китобе, чәмә тарыхе, тосә ислами әмә һәммәј зәрдусти быәмон! Ым чәмә тарыхе, чәмә шәрәфинә тарыхе, һар гылә толыш зынәнине ыми!

            3) Хыдованди, бы незони чәмә Милли телевизијә гыләј бәрномә һозы кардејдә. Әјо әмә ебәдаштемон бәштә хәлғи нәзә кали мәсәлон, ә мәсәлон ки, әвон зәрдустәтику омән егынијән бә Ғырон!

            Һәлә ки анәдә! Иншаллаһ, идомәш бәбе чы мывзу! Шымә нәзәрон бә чәшимон, хосә толышон!

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|