Озорбоjчони тэркибэдэ бымандомон, чич бэбе?

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 26 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

 
 
 

Озорбојҹони тәркибәдә бымандомон, чич бәбе?

Free Talyshistan

 

                Чәмә Јолон вотејдән ки, кәсы ја кыште, ја пегордыније пештисә ној, фәрғыш ни, һар ды һоләдә әв бәмарде! Чәмә хәлғи Озорбојҹони тәркибәдә бејән һежо жәго гыләј чије: жыго һисоб быкән ки, икәрәмәдә кыштәшонни әмә, тирбәпешт олхортынијәшоне. Охо әмә ыштә Јолонсә ағылманд нимон ки, чәвонсә јолә сыхан бывотәмон. Чыми нәтиҹән ејније. Ым хәлғ рә-ди мәһв бәбе, бебәше тарыхи сәһнәо!

                Тосә есә әмә вејымон вотә ијән нывыштә бы һәхәдә. Әве әвони һәммәј сәнибәтон нывыштеј фикәдә ним. Иглә мәсәлә һәхәдә нывыштеј фикәдәм ијо. Ым чәмә зывоне – Толышә зывон! Бочи әнҹәх зывони һәхәдә нывыштејдәм? Тосә охој баһандошон чымы ым нывыштәј, бәвәдә һарчи бәнә ружәружнә ошко бәбе бошмә!

                Чиче зывон?

                1) Зывон че һар гылә хәлғи ән јолә сәрвәт, Хыдо бә хәлғи доә ән јолә бахшәје! Һар гылә одәми һәмә шууринә жимон, чә хәлғи һәмә тарых дәвардејдән зывонику.

                2) Зывон һар гылә хәлғи тарыхи һафизәје, чәј јоде. Ым јод мәһз сыханәдә пәјдо кардејдә ыштә тәҹәссуми. Хәлғи мадди ијән мәнәви мәдәнијәт, чәј жимони һәмә ҹәһәтон әкс бејдән чәј зывонәдә, һәм шифоһи зывонәдә, һәмән нывыштә зывонәдә. Бы мәноәдә вотејдән ки, зывон һәзо-һәзо нәсылон банд кардејдә бәјәнды, иглә хәлғ кардејдә әмәни.

                Чыјо жыго сәкыштә бешејдә ки, зывони марде чәмә хәлғи милли һафизә мардеје, ыштә тарыхи, мәдәнијәти, адәт-әнәнон, нәҹимәсәнәти, ыштә јолә мердон јодо бекардеје! Милли һафизәш ныбыә хәлғ һәни хәлғ ни, мелы-мәвуше! Бәки сәрф кардејдә жыго милли беһафизәти, милли әјвоәти? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                3) Инә зывон милләти руфе, чә милләти ән иминә ијән ән бәрмалә нышонәје. Хәлғи милли психологијә, менталитет, чәј хосјәт, чәј шыни тәрз, чәј бәдии офәјемон, чәј мәнәвијот бә дим бешејдән зывонәдә. Зывони марде хәлғи психологијә, менталитети, тәфәккури, бәдии офәјевони, мәнәвијоти мардеје! Бәки сәрф кардејдә жәго гыләј хәлғ? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                4) Хәлғи зывон чә хәлғи коллектив мазге. Чумчыко чәмә думотон ијән шынон һәммәј ифодә бејдән зывонәдә. Шын бе әзыни безывон! Әве вотејдән ки, гирәм быпијоне, одәми ахмәх быкән, бәвәдә иминә нубәдә чәј зывони бә бевәҹә руж огәтән! Зывони марде хәлғи коллектив мазги мардеје! Бемазг ҹонинә мәхлоғ әбыни, хәлғ әбыни! Боки сәрф кардејдә хәлғи коллектив мазги марде? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                5) Зывон сосиал һодисәје. Чумчыко одәмон миж ныгәтон дејәнды, хәлғи зывонән әбыни. Һәлбәттә, әмә дејәнды миж гәтеәдә, око дојдәмон һәмән ҹурбәҹурә һым-ҹымон, ишорон, бығәсырә кардејдәмон ја генҹ кардејдәмон ыштә дијәни, јәне де чәвон комәги роснејдәмон ыштә фикирон бә ҹо одәмон. Әмма чәвон рол чанә јол быбоән, әвон әвәз әзынин карде зывони. Хәлғ миж ныгәто ыштә зывонәдә, гәп ныжәно, шер, маһне нывото ыштә зывонәдә, бәмарде ә хәлғ! Бәки сәрф кардејдә чәмә хәлғи марде? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                6) Зывони гыләјән әломәт әве ки, гирәм әғыли тосә һәшт ја нәв сини умутәшбу ыштә зывон, чәј әсос луғәти тәркиб, нытғи ғајдон, зывони сохтемон ијән ҹо мәсәлон. Ым гыләј факте ки, одәм јол бе-бе, јодо бекардеј зынејдә ыштә кали ҹо вәрдышон, әмма зывон јодо бешејдәни!

                Чәмә корпә әғылон мәҹбурин зывон окардә ружику ҹо зывонәдә – тырки зывонәдә гәп быжәнын, ә зывони умутын! Әвон мәҹбурин, мәктәбәдә тырки баһандын. Әве јол бе бәпештән, ком толыши пијејдәшебу умуты ыштә Инә зывони, әв бәнә әҹнәби сыхан кардејдә бы зывонәдә, тәһриф кардејдә зывони. Бәки сәрф кардејдә, толышә корпон нызнын ыштә Инә зывони? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                7) Һесте сәростә нытғ ијән сәһвә (ғејри-сәростә) нытғ. Одәмон ыштә гәпәдә тәһриф быкон ыштә зывони грәматик ғајдон, бәвәдә рә-ди ыштән мәһв кардејдән ыштә зывони. Әве вотејдән ки, зывон ыштән һар вахти чоке, јәне әв бевәҹ әзыни бе. Бәс бевәҹ ки ијән чич бәзнен бе? Бә зывонәдә ғејри-сәрост гәп жәкәс, чәј жә гәп бевәҹ бәзнен бе. Одәми зывон чанә примитив быбо, анән чәј тәфәккур примитив бејдә, әв ыштән примитив бејдә. Мәһз жәго примитивә одәмон веј вахти егынејдән бә ҹо кәси тәсири жијәдә, чумчыко жәләвони идорә кардеј веј һостон бејдә.  Зывони примитивәти һәммәјсә веј бәвәдә ыштәни бегули кардејдә ки, ыштә Инә зывонәдә гәп жәкәс бы вахти око дојдә ҹо зывони сыханон. Ым гыләј ғануне ки, одәм чанә веј око быдо ыштә  Инә зывонәдә ҹо зывони сыханон, демијән чәј омә нәслон һәни ә хәлғ әбынин, ҹо хәлғ бәбен! Јәне гирәм есә толыш ыштә гәпәдә чанә веј тыркә сыханон око дојдәбу, “-мыш, -миш” вотејдәбу, демијән әв ыштән мәһв кардејдә ыштә нәсыли, зәмин һозы кардејдә ки, чәј орығ-торығон һәни толыш ныбун, тырк быбун! Бәки сәрф кардејдә ки, толышон һәни толыш ныбун, тырк быбун? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                8) Чыјо жыго гыләј парс бешејдә бә мијон: Инә зывони бә бевәҹә руш һаште тәсир карде зынејдә бә одәми милли характери ја не? Һәлбәттә, тәсир кардејдә! Зывони ехроҹәти милли шуури ехроҹәтије, одәми милли характери охојәдә гырд мәһв беје! Јәне, ыштә зывони ехроҹ кардә толыш сыхани әсыл мәноәдә һәни толыш ни! Бәки сәрф кардејдә чәмә хәлғи милли шуури, милли характери мәһв бе? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                9) Хәлғи зывони тәбии мыһит чә хәлғи мәдәнијәте. Хәлғи мәдәнијәти бә выжори фајә еғандәкәсон, демијән Инә зывони мәһв кардејдән! Чәмә хәлғи һич гылә мәдәнијәтыш ни Озорбојҹонәдә! Тикәјән дырыст бывотом, әв һесте, әмма һички бәј вотејдәни “Толышә мәдәнијәт”, рәсми идеологијә бәј вотејдә “Озорбојҹони, јәне тырки мәдәнијәт”. Тырки мәдәнијәти дыләдә толыши мәдәнијәт ијән чәј зывон әзыни бе! Бәки сәрф кардејдә толышә хәлғи ыштә мадди ијән мәнәви мәдәнијәтику есије? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                10) Хәлғи зывонии нығо доәкәс ја мәһв кардәкәс, әј озавзынијәкәс ја кыштәкәс иминә нубәдә чә хәлғи рушинфикон бејдән! Чумчыко рушинфикон че һар хәлғи хомәтун! Хомәту гәтә быә шыто рујән әбыни, милли рушинфикон хәјонәт кардә, тәһриф ијән ехроҹ кардә зывонән һич вахти зывон әбыни! Бәки сәрф кардејдә ки, толышә рушинфикон быкыштын ыштә Инә зывони? Һәлбәттә, бә Озорбојҹони һукмәти!

                Бәвотешон ки, бочи пеһандејдәм ымони һәммәј? Кали толышон лыберә бәжен, бәвотен ки, охо әмә чок зынејдәмон ымони! Ҹо кәсон бәзнен воте ки, чанә бәбе вотеј ијән нывыштеј зывони һәхәдә? Ҹури одәмонән бәвотен ки, быз ыштә ҹони һајәдәј, ғәссобән бо пиј нәвејдә! Хәлғ вәшику “бумәсеф гыловнејдә, чәј ови пешомејдә”, ым Деғыжән чыјо зывонику дәм жәјдә!

                Ымони һәммәј сәрәсејдәм, рынҹијән бејдәним жәго одәмонку. Әмма бәвон һәммәј тәклиф кардејдәм ки, ижән нәзәр сәғандын бәчымы нывыштә сәрловһә. Ијоән кали кәсон бәзнен воте ки, Озорбојҹони тәркибәдә бе ја ныбе чы дәхылыш һесте бәчәмә зывони? Зывоне, гәп жәјдәмонәни!  Гәп быжәнән, Хыдо комәгон быбу! Әмма, боән, чок-чоки фик быдән бәчымы нывыштә да гылә бәнди, бәвәдә бәвиндешон ки, Озорбојҹони һукмәт чокнә мәһв кардејдә толышон! Һукмәт гәмбәгәм мәһв кардејдә чәмә зывони. Чыми сәкыштән әв бәбе ки, охојәдә мәһв бәбе толышә хәлғ! Һәммәјсән јолә дард бымәдәј ки, чәмә ыштә рушинфикон, алимон, шаирон фәол иштирок кардејдән бы коәдә! Бәвотешон, чокнә?

                Толышә мојнә номижәти диссертасијә мыдофиә кардејдә чәмә зывонәдә быә фелон һәхәдә. Чәј диссертасијә гыләј семонә һәср быә бә “тырки зывоно бә толыши зывон оваштә фелон”. Шымә һич сәрәсејдәшон, ым чы јолә фаҹиәје? Охо “алим” нывыштејдә бы һәхәдә! Бочи мијоннынгырон нывыштејдәм “алим” сыхани? Чумчыко әв һәғиғәтән алим быәбәј, әзни ки, һар гылә ҹо сыхани сәј бәбе ҹо зывоно, иглә фелон әбыни сәј! Охо фел че һар гылә зывони ҹоне! Инә зывонәдә ҹо зывони фелон око доә одәмон демијән мәһв кардејдән ыштә зывони!

                Һәлбәттә, чымы ком ни де шифоһи зывони, әјо һар ҹурә әлломәти бәбе кардеј! Әмма ә “алимә” мојнә шифоһи зывони һәхәдә нывыштејдәнихо! Гирәм әв әсыл алим быәбәј, бәпе тәнғыд бәкәј тырки фелон толыши шифоһи нытғәдә око доә толышон, јаһу рост бәкәј! Әмма әв мыһи жәјдә бы кој, тәсдығ кардејдә чәј сәростәти! Әв зынәнинбе ки, тырконән ыштә шифоһи гәпәдә веј око дојдән урусә ијән ҹо сыханон. Әмма һич гылә тыркә зывоншынос нывыштејдәни ки, ә сыханон һәни оваштән бә тырки зывон! Әксинә, әвон һәммәј тәнғыд кардејдән жәго һолон, тәләб кардејдән ки, жәләвонә одәмон бә пучи беныкән тырки зывони! Әвон – тырки алимон, ымән — чәмә толышә алим! Бә жәго алимыш быә хәлғи дышмен һәни чы лозиме?  

                Бәвотешон, һукмәти чы гынош һесте бы коәдә? Толышә мојнә дәтәсејдәни ки, быдә сәрост бынывышты! Чыми навәдә азән жыго парс дојдәм: Гирәм әј сәростыш нывыштәбәј, әһаштин, әв алимәти номи быстәны? Нәһаштин! Һукмәт һежо жәго бесәводон алим кардејдәәни! Һукмәти пијәшбәј ки, һәғиғәтән сәводинә толышә зывоншыносон перәсын, бәвәдә мәктәб оәкәј толыши зывонәдә, мытәхәссисон һозы әкәј али мәктәбонәдә! Бочи кардејдәни? Чумчыко зынејдә ки, жәго быко, һәни мәһв әбыни кардеј толышә хәлғи!

                Әмма дард демијән сә бејдәни! Бәгәм камин чәмә дыләдә али тәһсилинә толышон, миәллимон, шаирон ијән әнывыштон ки, шәв-руж бә јаһун ки, “әмә чокнә гәп жәјдәмон, жәгоән нывыштәнининимон”?! Бәгәм камин ыштә шеронәдә чандә гылә тыркә сыханон око доә, бәвон “охо толышә сыханон һестин, әвони бынывышт” вотеәдә, мәһоли хәробә кардә толышә шаирон?

Һәлбәттә, чәвон ыштә гыноән һесте ијо. Әмма тикәј геш-геши нәзәр сәғандомон бы кој, бәвиндемон ки, ијоән һукмәти “ангыштә” һесте! Охо ым чокнә толышә шаире ки, ыштә зывонәдә де һәзо тарси шер нывыштејдә, һәмән веј вахти тарсејдә әвони баһанды боштә хәлғи! Чикику тарсејдә? Һәлбәттә, һукмәтику!

                Әве вотејдәм ки, Озорбојҹони тәркибәдә манде-манде, әмә һәнијән нез кардејдәмон ыштә хәлғи охој! Ҹо һәмә чијон нојдәм бә кәно, гирәм һукмәт жыгонә мәһв быко чәмә Инә зывони, бызнән, һа чәмә хосә толышон, чәмә хәлғән мәһв бәбе! Зывон бәмарде, чәјо хәлғән ни бәбе! Ымони зыне-зыне, әмә чокнә бәзнемон воте ки, бымандәмон Озорбојҹони тәркибәдә?

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|