ЧЭМЭ ПЭРЭНДОН:ЛОРУН-ЛО-ЛЕТ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 23 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 
 
 


ЧӘМӘ ПӘРӘНДОН
ЛОРУН-ЛО-ЛЕТ

ЛОРУН

Дам бајгушу – Домовой сыч

Чы вәшјәнә кижон ән бечизи, әфәлә гыләј. Бә бәјғуши, суки охшәш дојдә. Пори рангоныш зард (мыхәки) бејдә. Кыл-кымотәдә лонә гәтејдә. Һаканә бә со-бән омејдә. Симисә, мафтулисә, рәзисә, че дој хычәсә ныштејдә. Лорун ныштә вырәдә кыҹ кардејдә. Пороныш биз-биз бејдә.
Лоруни ном Толышәдә һәмән бо әфәлә одәмон, бе даст-почон мызәммәт кардејро васитәј. Бы жоғо одәмон вотејдән:

-Кәхоби зоә (кинә) лоруне ки!

Толышә фолклорәдә бә лоруни һәср бә зывонарыштәј һесте: Лангә лынгә лорун ныште лангә рәзисә, лангә лынгә лорун ларзәј, лангә рәз ныларзәј. Јәни лорун әнәдә гәдәлије (сывыке) ки, бәнә пушије ки, әчәј ныштә рәзән ларзејдәни.


ЛО
Гарға – Ворона

Бәмы че лој 3 ҹурыш мәлуме: Сијо ло, сипијә ло, кужыло.

СИЈО ЛО

Гара гарға – Черная ворона

Әслән че пәрәндә ранг сијо ниј. Незәдә дијә кардејәдә сијо ло порон тынд кавујә (абијә) рангәдән. Һәшијәдә аки-ваки дојдән.

Чы кафте то кижәј. Тыкыш сијо, камиши дыжде. Кәшон дырози 60-62 см бәбе.

Сијо ло бәчәмә тәрәфон че пози сыфтәдә – гандым каштејәдә де дастә омејдә. Дастәдә 20-30, 50-100, һәнијән веј ло бејдә.

Гандым, ҹәви донәгылә һардејдә. Ысә раст омејдәм ки, сијо лонән лош һардејдәнбән. Сијо ло гужд (500 ғ) һардәније. Кали кәсон һардејдән.


СИПИЈӘ ЛО

Ала (боз) гарға – Серая ворона

Сипило че сори дырози чәмә мәзонәдәј, гәдә вишонәдәј. че сијо лојсә фәрғыш поронәдәј. Бә толыши сипило воте рост бешејдәни. Бочи ки, ын ло сипи ни, бозе. Танујә хоки рангәдәј. Кәшон пороныш сијон. Синә порыш бә сипи мандә бозе. Ҹо фәрғыш чәвон ҹәмдәкәдәј. Сипило че сијо лојсә ғәдәри дыжде. Сәшән, тыкышән жәғо.

Сипило лош һардејдә әсосән. Морә, муш гәтејдә һардејдә. Кәшон дырози 66-70 см бәбе. Јолә сипијә ло 70-800 ғ омејдә. Сипило ҹигәр ијән шыш бо рәхитә әғылон дәво-дамоне. Былындә доонәдә лонә гәтејдә. Сијо ло де дастә нәвејдә, сипило ән јолә дастәдә 5-6 гылә ло бејдә, әвонән бә гыләј ҹәмдәки охлиҹ бејдән. Жәғонәј, 1-2 гылә нәвејдән. Жоғо сәдо бекардејдән: ғар-ғар. Сијо лоән жәғо.


КУЖЫЛО

Чә 2 гылә лојсә һырде. Чәј порон рангән бәнә сијоло порон рангије. Кужыло гужд һардәније. Јолон вотејдән ки, чәј гужд сијоло гуждисә тәмин бејдә. Кужыло гылә-гылә нәвејдә. Сијо лоон дастәдә һаканә кужылоән бејдә.


ЛЕТ

Ҹивдимдик (јелбә) - Чирок

Чы лети 2 ҹури зынејдәм: сыә лет, сијо лет.

СЫӘ ЛЕТ

Сәј тәпәш, андоми пенә тәрәф, ами, думи пори ранг тындә хакије (охрә рангәдә). Чәши жи, гәви кәно рушинә хакије ијән рушинә бозе. Хыртәшән бозе. Ҹыландонәш, гыјыш (навику) че тәнујә хоки рангәдәј. Синәш, лузи мијоныш бә сипи жәјдә. Думи жинтонән сипије. Лынгоныш че гужди рангәдәј. Чәшоныш рушинә хакије. Кәшоныш бә андоми горыш дырозе. 100-110 ғ омејдә. Бәмы хандәхә кәнонәдә бырон дыләдә, памәдорә һијонәдә, аләфә мәзонәдә раст омә. Ијунә-октјабрә мангон арәдә чәмә тәрәфонәдә бејдә. Де гәдә мелы-мәвуши, аләфә донә жијејдә.

Сыә лет ысә каме. Бәрк витејдә, кам пәрејдә. Толышәдә вотејдән ки, гәдә пәрәндонәдә ән тәминә гужд че лети гужде. Навко бә летишон тифанг ғандәни. Летышон де бырбыринә кыртәғә жә. Лет жә кыртәғәшон че сер ја сијогылә доон холонәдә сохтә. Кыртәғә сәпе гәдә-гәдә хол-хычон, теғон огәтејдәнбән.

Лет шатышур пәрејдә. Әве пејәпушибәнән бә кыртәғә, ејәгыни. Гиж әби. Әшин әј әгәтин.

СИЈО ЛЕТ

Чы сыә летисә һырде. Порон рангыш сијо, боз бејдә. Ҹәмдәкышән сыә летисә һырде. Лынги рангыш рушинә сијој. Бырәкәнонәдә, ов бә выронәдә, че лејнә, дәло, аләфи арәдә жијејдә. Пози сыфтәку тобә охој бә тифангәвонон раст омејдә. Чајирә аләфи арәдә ве бејдә. Бочи ки, че аләфи емә донон һардејдә. че дәдулә то бәбе, ја нибәбе. 70-80 ғ боме.

Сијо летән бәнә сыә лети ијән дәдулә кам пәрејдә, де тови пәре зынејдәни. Сәш гәдәлије. Тыкыш кырт ијән нозыке. Сәш бә верды сәјән охшәш дојдә.


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|