ИБРАhИМИ НЭFЫЛ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 31 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

 

ИБРАҺИМИ  НӘҒЫЛ

 

Ын нәғыл шағләсеж Ибади Муса вотәше.
Бомыно нәғыли гәпәжән Шабони Һуҹәт бә.
 
Һуҹәти Толыши зывонәдә мәктәбыш һандә.
...
Һуҹәт вотејдә: “Муса маму нәғылон һәммә чымы јодәдән.
Бој, маму бывоты, ты бынывышт. Быдә појмол ныбун.
Муса маму дыјобе. Де воте онибәрәхе”. Вотејдә, нывыштејдәм.
Хыдо бә Һуҹәтә билән умур быдә, ын кој бә сә быжәнәмон

 

Нәғыл, нәғыл певаштә,

Осмони го дәваштә.

Жәше ҹыфтә, Хансәнәми

пенҹ дандоныш арыштә.

 

   Гыләј һестбе, гыләј ныбе. Гыләј бесонә подшо һестбе. Ҹо дардыш ныбе. Әмо гыләј әғыл ныбе бә подшо әзјәт дојдәбе. Ружи чы ружон гыләј дәвуш омәј бәчәвон кә. Дәвуш шанго манде чәвон кәдә. Чыјо-чәјошон гыфтыгу карде. Дәвуши ном Муршидбе. Һырдәноныш хәбә гәте Муршиди. Подшо, - “бесонимон”, - вотыше. Дәвуши гыләј сефыш дој бә подшо:
  -И поә ты бәһә, и поә ышты жен. Гыләј зоәон бәбе. Әнҹәх шәртым һесте. Кәјнә омәјм, ә зоә бәдојон бәмы. И манг демы бәманде. И манги бәпештә боме шымә тоно.
  Рози бин. Маштә дәвуш ше. Подшо сефыш поә карде. И поәш ыштән һарде, и поән әчәј жени. Нәв манг, нәв руж, нәв саәт, нәв дәјғә, нәв санијә дәварде. Подшо жен мырәххәс бе. Гыләј зоәш варде бә дынјо. Зоә номышон Ибраһим ној. Зоә јол бе. Бә мәктәб ше. Пәһливонон дәј мәшг кардејдәбин. Ғылынҹ жәј, ох ғандеш омуте.
Ибраһим рәсәј бә понзә сини.
  Ружи чы ружон бә Муршиди јод омәј ки, бә гыләј подшом сеф доәбе. Ысә әчәј зоә јол бәбе. Бышум әјо.
  Муршид омәј беше бә подшо мәһол. Подшо әвыш зынәј. Шанго манде. Ыштә мәхсәдыш воте. Подшо вотыше:
  -Ын зоә пентоно Хыдо, житоно ты доә бәмә. Шәртымон шәрте. Пегәт быбә.
  Моә тикәј бәмәј. Ибраһими вотыше:
  -Шинә мо, бо и манги ҹоәти һич хывәт мәкә. Машки-пашо, иншаллаһ, бомем.
  Маштәнәј Муршиди Ибраһимшән пегәте ше. Се руж-се шәв рошон карде. Омәјн рәсәјн бә гыләј дәшти-бијобони. Навәдә гыләј банд һестбе. Дәвуши се гылә ҹызылығыш кәшәј, ныште әчәј дыләдә. Ыштә ҹифәдәш гыләј коғәзыш бекарде, доше бә Ибраһими. Чәјо вотыше:
  -Быши бә банди бын. Коғәзәдә нывыштәјон баһандиш, банд поә бәбе. Гыләј јолә имарәт бәвиндеш. Кәјбәсә 40 гылә мерд бебәше бәшты вә. Чичышон воте, гуш мәдәјш. Дыминә кәјбәдә 40 гылә кинә бебәше бәшты вә. Чичышон воте, гуш мәдәјш. Сивы нәвминә кәјбә бә гыләј куләфирәнги обәбе. Әјо пемәтатиш. Чылминә кәјбәку дәшиш. Јукури пардә рост быкәјш. Јукуријәдә гыләј чәмәдон һесте. Әј пегәт бијә чымы тоно. Ныштәм, тыни бә чәшим.
  Ибраһим ше. Рәсәј бә банди. Коғәзәдәкијоныш һанде. Банд поә бе. Дәше бә имарәти дылә. Иминә кәјбәку 40 гылә мерд беше бәчәј вә. Сәломышон дој, хәш омәшон воте. Ибраһим веј ҹывонә нуперәсбе. Бы 40 кәси хош омәј. Чичышон еһанде, Ибраһими гушыш ныдој, пыјәј. Дыминә кәјбәку 40 гылә кинә беше бәчәј вә. Бымонышән гуш ныдој. Сиви нәвминә кәјбәдә куләфирәнгиш винде. Пенытате.   Дәше бә чылминә кәјбә. Јукури пардәш рост карде, чәмәдоныш пегәте, чы кәјку беше. Огардејәдә куләфирәнгиш ижән винде. Шәјтон дәше бәчәј ғәфә. Вотыше:
  -И кәрә бы вырәјән дијә быкәм. Муршид чы бәзне, ијо дәшәм, ја не.
  Петате. Виндыше ын кән тәјлије. Кәј мијонәдә гыләј сини һесте. Дивоәдән овәјнә еһаштә бә.
  И ләғыш жәј бә сини. Сини житоно гыләј мор беше. Вотыше:
  -Тыни әкыштим, һәјф ки, Муршиди тыныш вығандә.
  Мор ше. Ибраһими синиш пегәте, ноше бәштә сә. Едјәсәј бә овәјнә. Һежо бы вахти гыләј силли гыније чы Ибраһими гушәбынисә. Зәмин обәј, Ибраһим еше бә зәмин. Ијо нә руж зыне бејдәбе, нә шәв. Олхарте һыте. Һаныш винде, бәне Муршид бәј вотејдә:
  -Ибраһим, бәтым нывоте бә куләфирәнги пемәтатиш? Петатиш-петатиш, бә сини бочи ләғы жәј, сини бочи бәштә сә ној, бә овәјнә дијә карде? Ғәзо гынијә. Ысә бәмы гуш быдә. Кәрвон боме. Әчәј думо пәсә гәлә. Ды гылә ғоч, - гыләј сипи, гыләј сијо, - боме. Ыштәни шодәјш бә сипијә ғочы кул. Әв тыни бебака бә рушинә дынјо. Аз һәшипемәдә тыни чәш кардејдәм.
  Ибраһим ныште кәрвоныш чәш карде. Кәрвон омәј. Әчәј думоән пәсә гәлә. Ыштәныш шодој бә сипијә ғочи кул. Сипијә ғочи әвыш бекарде бә рушинә дынјо.  Һәши ныштејдәбе. Ибраһими жоғош зынәј ки, һәши тожә пемејдә. Ше думо һәши тәрәфи. Бә гыләј вишә рәсәј. Тојки гырд даршијәј. Ысә дәрәсәј ки, сәф омә.  Огардеш пијәј, виндыше шәхси омејдә. И гәм ијо нојдә, и гәм ды гылә диј бә тәрәфәдә. Омәј рәсәј бә Ибраһими ныштә дој быни. Сәломыш дој, дастыш гәте де Ибраһими. Жоғо бызын, канә дустин. Вотыше:
  -Ибраһим, аз чы һәбәши дәвушим. Зынејдәм тыныш ијо Муршиди вығандә. Аз дәшејдәм бә вишә. Чымы семинә нырәдә бојш чымы тоно.
  Дәше бә вишә. Иминә, диминә, семинә нырә омәј. Ибраһим ше. Виндыше һәбәши дәвуши отәшыш сәноә. Әчәј сәпе гыләј јолә тијоныш ноә. Тијон гылејдә. Хорәкыш пате.
  Ныште, бинош карде бо һарде. Бә Ибраһимиш воте:
  -Тынән бәһә.
  Ибраһими наһардыше. Вотыше:
  -Аз зынејдәним әв чичи гужде. Һарде әзыним.
  Һәбәши дәвуши һардыше, дастоныш еккујәј бәјәнды. Рост бе бә осмон. Ибраһимијән чы тијони гырдо-кәноәдәш тикәј һарде. Дастоныш еккујәј бәјәнды, пәрәј. Омәјн гыләј јолә дој бынәдә евоәјн.
  Һәбәши дәвуши вотыше:
  -Ја ты быһыт, аз ғәрәвул быкәшом, ја аз быһытом, ты ғәрәвул быкәш.
  Ибраһими вотыше, аз һытејдәм.
  Чәмәдоныш ној ыштә сәј житоно бәнә болышнә, гуја һыте. Һич һыте бәзне?  Жичәши фик дојдәбе бә дәвуши. Саәти дәварде. Һәбәши дәвуш әјш¬те, бинош карде бо тилсым һанде. Һандыше, чәјо пуш карде бә Ибраһими. Чәјо ғәшыш карде, гыније бә зәмин. Ибраһим ымони виндејдәбе, әмо лывејдәныбе. Ләзи дәварде, дәвуш әјште. Ижәнән һандыше, пуш карде бә Ибраһими тәрәф, ижән гыније бә зәмин. Ибраһими вотыше:
  -Ыми мыныш тәләф карде пијејдә.
   Әјште, ыштә һытә вырәдәш гыләј јолә кындәш ној, епарчынише чәј сәпе. Һәбәши дәвуши ижәнән тилсымыш һанде, пуш карде бә Ибраһими тәрәф. Бы сәфә әчәј гәвику отәш беше. Отәш гыније бә кындә, огарде гыније бә дәвуши. Дәвуш гыније бә зәмин. Ибраһими виндыше дәвуш лывејдәни. Әмо тарсику енывоәј. Де маштә чы доәдә евоәј. Нез бе бә дәвуши ҹәмдәки. Дәвуш һәлә ҹонкәныш кардејдәбе. Ибраһимыш винде, вотыше:
  -Һәјф, аз мардејдәм. Чымы ҹифәдә гыләј китобчә һесте. Әј пегәт, бәты лозим бәбе.
  Дәвуш марде. Ибраһими китобчәш пегәте. Иминә вәрәғәдә нывыштәшонбе: “Ын тилсими баһандош, тыни һич кәс әвиндыни, ты һәммә кәси бәвиндеш.”
   Диминә вәрәғыш окарде. Һандыше:  “Ын тилсими баһандош, дыјо ышты чығику бәбе.” Китобчәш ыштә хомә шәј ҹифәдәш нијо карде. Иккәрәдә бә чәмәдони окарде һәвәс дәше. Чәмәдоныш окарде. Виндыше һа сәдәш гыләј шам һесте. Иминә шамыш пекарде. Имарәтәдә виндә 40 гылә мерд һозы бе. Ибраһимшон зынәј.  Сәломшон дој, дастышон гәте. Шамыш окыште. Диминә шамыш пекарде. Кинон пәјдо бин. Демонән жәғо. Ымжән окыште. Чәмәдоныш еһаште ыштә душисә, дәро гыније. Омәј беше бә гыләј шәһр. Һәши ныштејдәбе. Мәхлоғ шејдәбе бәштә кәон.  Һички бәј тәклифыш ныкарде ки, бошамон бә кә. Омәј выжори кәнош чәмәдон окарде. Иминә шамыш пекарде. 40 гылә мерд һозы бе. Бинош карде де 40 нәфәри сыхан карде. Ғәрәвуләвони ымыш винде. Мәтәл манде. Вите, ымыш бо подшо хәбә дој. Подшо одәмыш вығанде. Ибраһимшон варде бә сәрај. Чыјо-чәјо тикәјшон сыхан карде. Подшо хәбәш гәте:
  -Ғәриб, ын чы сыре? Бәмәно окә.
  Ибраһими виндыше, егынијә бә гир. Вотыше:
  -Подшо-аләм сәғ быбо, бәвотем. Әмо ијо одәм омәгәт. Ғәрәјз ты, быдә ҹо кәс ын сыри нызно.
  Подшо виндыше ғәриб ағылманде, одәмоныш тожније. Ибраһими чәмәдоныш окарде, шамоныш пекарде. Бә подшош воте ки, аз ысә бымон чич бывотом, әвон бәкан. Бә подшо хош омәј. Ғәрәвуләвон бымон һәммәј кәноку чәш нојдәјбән. Подшо бә ғәрибиш воте:
  -Ғәриб, виндејдәм ағылмандә зоәш. Ты бој, мәши. Ијо быманд. Чымы гыләј кинәм һесте. Әјән дојдәм бәты.
  Ибраһим рози бе. Кинәшон дој бә Ибраһими. Вәјәшон карде. Ибраһим бе чы подшо зомо. Ды-се манг дәварде. Подшо пијәше Ибраһими чы сынәғику бекә ки, әв подшоәти карде бәзне ја не?
  Ибраһимыш ванкарде ыштә тоно, вотыше:
  -Ибраһим, аз и манги дыләдә бы вилајәтәдә әбыним. Быманд чымы вырәдә.
  Подшо ше. Ибраһим бе подшо. Ғәрәвуләвон бо фырсәти нәвејдәбе ки, чәмәдони бә даст быстәно. И шәв омәј бә сәрај. Дәше бә подшо һытә кә. Ҹывонә хыјзон һытәбе шин-шини, дастбәгиј. Ғәрәвуләвон нәвәј, чәмәдоныш пәјдо карде, бардыше окардыше. Иминә шамыш пекарде, 40 гылә мерд һозы бе. Виндышоне ҹо кәсе, ыштә дијәнышон екарде. Әмо мәҹбурбин ки, бә шами пејәкә гуш быдән. Ғәрәвуләвони әмрыш карде:
  -Ибраһими дәчәј жени быбәнән шодән бә Сијо дыјо.
  40 гылә мерди ын ҹывононыш һежо јонго умжәнә пегәтышоне, әмо де еһмоли бардышоне бә Сијо дыјо. Һәни бә дыјошон шоныдој, ношоне гыләј ҹәзирәдә. Маштәво кинә хәбәдо бе. Виндыше чо тәрәфышон ове. Бәме-бәме ыштә шујәш пекарде. Ибраһими ын һаләтыш винде, әлбәсаәт зынәше ын, чы ғәрәвуләвони кој. Бә жениш воте:
  -Һич мәбәм. Аз мардәним ки.
  Дастыш ғанде ыштә хомә шәј ҹифәдәш китобчә бекарде. Тилсымиш һанде. Бәштә жениш воте:
   -Быпо.
  Де ови сәпе пыјәјн, бешин бә һышги. Ды гылә асбыш пәјдо карде. Пеныштин, омәјн бәштә мәһол. Шәһри кәноәдә китобчәш окарде. Диминә вәрәғәдә бә тилсымиш һанде. Дәшин бә выжор. Бә жениш воте:
  -Чок фик быдә. Ғәрәвуләвони пәјдо быкәмон. Чәмәдон бәјкује. Мәтарс, һич кәс тыни виндејдәни.
  Хәјли нәвәјн. Ғәрәвуләвоншон винде. Егынин әчәј думо. Ғәрәвуләвон дуз ше бәштә боғ. Ымонән шин. Ғәрәвуләвон рост бе бә ләм. Чәмәдоныш пегәте. Әчәј гәви окардә вырәдә әчәј дастышон гәте. Епуштышоне. Ибраһими чәмәдоныш окарде. Иминә шамыш пекарде. 40 гылә мерд һозы бе. Ибраһими әмрыш карде:
  -Ғәрәвуләвони јолә тикә әчәј гуши то быкәнән.
  40 гылә мерди әмрыш бә вырә росније.
  И манг бә сә бе. Подшо огарде бәштә вилајәт. Хәбәш-хубәш гәте. Ибраһими ғәрәвуләвони әһволотыш гәп жәј. Подшо чы зомо ағылыш тәсдығ карде.
  Се-чо мангән дәварде. Ибраһими бәштә һәсујәш воте:
  -Иҹазә быдә, аз бышум бәштә вилајәт. Азән гыләј подшо зоәм. Пыә-моәм һесте. Әвони бывиндом.
  Һәсујә мәсәше зомоән чы подшо зоәј, тәҹубыш карде ки, тобә ысә бәјыш бочи вотәни. Иҹазәш дој. Ғошунышән дој пијәј, Ибраһими вотыше ки, ғошун лозим ни, ғошун бы чәмәдонәдәј.
  Ибраһими чәмәдоныш, ижән ыштә женыш пегәте, дәро гыније. Һежо шәһәри кәно чәмәдоныш окарде. Иминә шамыш пекарде. Бә 40 гылә мердиш воте:
  -Әмәни быбәнән чы Муршиди тоно.
  40 гылә мерди әвоныш варде бә Муршиди ныштә дашт. Гыләј вырәдә аләф барзбе. Молон шејдәбин әјо, рәмејдәбин, огардејдәбин. Ибраһими зынәше ки, Муршид әјој. Ыштәншон росније бә Муршиди. Һәлә әвон нырәсә Муршид дамә бе:
  -Ибраһим, ысә бомен? Аз ијо мамбурым бекардә. Чан соре шәш? Чы¬мы житоно ды чәшмә кәј кәрпуҹ быә. Бој һежо ијо 2 чәшмә кә быкә. И чәш¬мә чымы, и чәшмән шымә. Чәмәдонән и руж бәмыку бымандо, и руж бәтыку.
  Чы сыханон бәпештә чок-чоки де јәндышон даст гәте, диммачонешон карде. Бәнә пыә-зоә. Ибраһим чы Муршиди сыхано беныше. Ды чәшмә кәш дуте. И чәшмәдә әвон әбин, и чәшмәдә Муршид. Нубә рәсәј бә чәмә¬дони огәте. Муршиди вотыше, “бәтикц бымандо”, Ибраһими вотыше “не, ты јолиш, бәтыку бымандо”.  Чәмәдон иминә шәви манде Муршидику. Шәјтон дәше бә Муршиди ғәфә, вотыше:
  -Һәни чәмәдон омә бәшты даст. Ибраһими быкышт, әчәј женијән пегәт боштә.
  Муршид бә һәвәс дәше. Иминә шамыш пекарде. 40 гылә мерд һозы бе. Муршидшон винде, ыштә дијәнышон екарде. Муршиди вотыше:
  -Ибраһими быбән шодән бә Нилә дыјо.
  40 гылә мерди Ибраһими хотыш веј пијејдәбе. Чәвон јоли вонәш варде:
  -Ја Муршид, әғлон ды-се кәс нохәше, 2-3 кәси лынг кә кардејәдә аршијә. Әмә ын кој ысә карде әзинимон. Бымандо, ысәтнә сәфә нубә бә ты рәсәј, бәкамон.
  Муршид рози бе. Маштә чәмәдон рәсәј бә Ибраһими. Иминә шамыш пекарде. 40 гылә мерд һозы бе. Ибраһим дамә ныбә, әвон дамә бин:
  -Зинә Муршид дојдәбе тыни кыште. Вонәмон варде ки, нохәшимон. Бымандо бо ысәтнә сәфә. Рози бе. Һајди, гыләј чарә быкә.
  -Муршиди быбән бә Нилә дыјоән бә тәрәф, быкыштән. Әчәј хокәдән тикәј бијәнән, - Ибраһими әмрыш карде.
  40 гылә мерди әмр әлбәсаәт бә вырәшон росније. Омәјн бешин. Ибраһими вотыше:
  -Ысән әмәни быбән бә чымы пыә вилајәт.
  Әвонышон варде ношоне чәј пыә мәһоләдә. Ибраһими 40 гылә мерд, 40 гылә кинәш озод карде. Шәви нимә бе. Омәјн бә кә. Ыштә пыә-моәш нороһәт ныкарде. Дәшин, жинә кәдә һытин.
  Маштә моә әјште. Виндыше кәјбә вәдә ғәрибә мәшо һесте. Дәше бә кә.  Виндыше әчәј зоә ијән вәју һытән. Шој-шој карде-карде омәј бә подшош хәбә дој.  Пекардышоне, омәјн пыә-моә тоно. Диммачонә гылә и шаһи бе. Подшо һафт руж, һафт шәвыш вәјә карде. Ибраһим дештә пыә-моә, дештә жени бәхтәвәрә умурыш карде. Нә кам, нә веј. Дуз са сор.
  Шымәнән са сор быжијәнән, аз ды пенҹо.
  Осмонәдә се гылә сеф егыније: гыләј чымы, гыләј чы нәғыл бывоти, гыләјән чы Ибади Муса.

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|