“ПИJЕ” ЧИЧЕ БЭ ТОЛЫШИ ?

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 20 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 
 

“ПИЈЕ” ЧИЧЕ БӘ ТОЛЫШИ ?

ТМВ_14_10_2016_

 

            Чымы азизә быјон ијән һовон!

            Зинә ныштәбим ыштә кабинетәдә, ыштән-бәштә шәбим бә думот: “Чичи һәхәдә гәп быжәным бошмә маштә, чок бәбе?” Бы вахти чәмә сипириш дәше бәчымы кабинет. Вотыме бәј ыштә малхулјо сәбәб. Әј сыре-сыре вотыше бәмы: “Бәмы гуш быдә, Лејла балә, гәп быжән ешғи, меһиббәти һәхәдә, бывот бәчәмә ҹывонон ки, чокнә кинәшон пијә толышә зоон, зоәшон пијә толышә кинон! Вәсе гәпы жәј боәвон сијосәти һәхәдә!

Ым чы сыхане шымә вотедәшон, мамуле, - дамә бим аз, - ком толыши ешғи һәхәдә гәп быжәным? Чиче, толышон ҹо ҹур пиједәшоне?

            Сипириш сырәј, чәјо вотыше: “Тикәј песканд-песканд быкә коғәзон, ыштә ғејдон дыләдә. Бәлкәм пәјдо карде жычиј”.

            Сипириши сыханон жыбызын һано пекардышоне мы. Чумчыко ым сыханон мәсе бәпештә бәчымы јод омәј академик Михаил Николајевич Боголјубови боәмә Петербурги университети Шәрғшыносәти факултәдә Ирони зывононәдә меһиббәти ифодә кардә сыханон ијән терминон һәхәдә һандә битов гыләј мыһозирә! Охо аз Гертсени институтәдә һандеәдә, вахтбәмијон әвитим әшим бә Петербурги университет бә Боголјубови мыһозирон. Чы хосбе ки, ә мыһозирәм огәтәбе ыштәку.

            Интаси, дард бымәдәј ки, мәһз толышә зывонәдә быә терминон һәхәдә Михаил Николајевичи һичиш вотәныбе. Аз и кәрән һандыме ә мыһозирә мәтн. Бәнем ки, һежо чәј вотәјон комәг бәкан бәмы ки, ҹәвоб пәјдо быкәм бәштә парсон.

            Чымы азизон! Шымә чок зынедәшон ки, әмә “пије” вотедәмон бә меһиббәти. Әмма ым сыхани һич аидијотыш ни бә ғәдимә Ирони зывонәдә быә сыханә формон. Иглә ыми бывотым ки, “пије” сыхани дијәроә незкиш һесте бә ғәдимә Ирони зывонәдә быә *frī- сыхани. Чә сыхани мәно ыме: “шо карде”, “дыли еварде”, “пије”. Интаси әмә һич ҹурә бекардә әзынимон чә сыхано “пије” сыхани! Чумчыко чә сыхани бынә, јәни ғәдимә Ирони зывонәдә быә *fr- һич ҹурә пегарде әзыни бә толыши зывонәдә быә pī. Ым мымкун ни!

            Әве зишанго ныштим, ижән хәјли шим бә думот. Әмма маштәво һано әштеәдә, бә ҹигә омәјм ки, занг быкәм бәчәмә сипириши дустә профессори – бә алмани алими-иронисти. Әв рози бе ки, искани кофе пешоме-пешоме изоһ быкә бомы чә сыхани мәно.   Ныштимон кафеәдә, әј гыләј гәдә мәрағинә мыһозирәш һанде бомы бы һәхәдә.

            Һежо әјоән мәлум бе ки, чымы фәрзијә ростебән! Һәғиғәтән чәмә “Пије” сыхан бешедә бә ғәдимә Ирони зывонәдә быә *frī- сыхани! Интаси бәвәдә навсыхани ғысмәдә нывыштедән зуманд кардә pe-. Бошмә мисал бијәм: мәсәлән, әмә вотедәмон “гарде”. Чы сыхани бә урусу мәно ыме : “поворачиваться, повернуться, обернуться”. Бы сыхани зуманд кардә pe- префикси зијод быкомон, уруси чы сыхани мәно бәбе жыго: “переворачиваться, опрокидываться”; јаанки гыләј ҹо сыхан: “гәте” – бә уруси чәј мәно ыме: брать, хватать, держать”. Әмма бәј зијод быкомон һәмон префикси, чымы мәно бәбе жыго: “брать, поднимать, принимать” ијән ҹо сыханон.

            Ғәдимә Ирони зывонәдә быә *frī- чәмә есәтнә толышә зывонәдә быәнине бы формәдә, јәне *-; Бәј зијод быкомон pe- префикси, бәвәдә чәмә есәтнә толышә зывонәдә ым сыхан бәбе жыго, јәне “пије”. Ијо -r- сәдо егыније чәмә зывонәдә ади гыләј һоле.

            Бы вырәдә аз парсәјм профессорику: “*frī-  сыхан чокнә пегарде бәзне бә *-? Охо есәтнә толышә зывонәдә жыго гыләј сыхан һесте: “ныфин”. Чәј ғәдимә формә жыго быә: *ni-frīna-. Бочи бәс бы сыханәдә мандә f – сәдо?

            Ты зынедәш, Лејла ханым, - изоһыш карде профессори, - “ныфин” техники сыхане. Бә толышә зывон әв оваштә фарси зывоно. Әјо бәј вотедән “нифрин”. Әве ә сыхан ғануниујғун ни бо толыши зывони ғәдимә формә. Сыхани сыфтәдә быә *fr толышә зывонәдә мынтәзәм нишо дојдә ыштәни бәнә *r-  ғәзинә. Мәсәлән, “рә” сыхани ғәдимә Ирони зывонәдә быә формә жыго быә: *fra-”.

            Бәс префикс pe- чуне ше?” – парсәјм аз.

            Чәј бынә бешедә бә ғәдимә Ирони зывонәдә быә *upa- јаанки *pati сыханон, бәзнејән бе бәчәвон һар дыјнәни, - вотыше профессори. – Әмма ғәдимә Ирони зывонәдә быә, чәмә вотә “пије” сыхани бынәдә мандә *frī- сыхан бә әмәл омә һындә-Авропә зывонәдә быә *prī- сыханику. Чә сыхано кали ҹо сыханонән бә әмәл омән: Мәсәлән, “пијәјн”, “азиз”, “шин”, “пәвәнди”, “шујә”, “мәшуғ”, чәјо уруси зывонәдә быә “приятный, приятель” сыханон, ингилиси зывонәдә быә friend  ијән алмани зывонәдә быә Fruend ијән ҹо сыханон. Есә винде ки, толышон рост вотедән бә пије, ханымә кинә!”, – сыре-сыре сәш карде ыштә гәп профессори.

            Жыго, чымы азизон! Ымруж дешмә умутымоне “Пије” сыхани бынә. Фырсәте вотәјнә, ижән сәдо кардедәм шымәни ки, ғојм-ғојми быпијән чәмә Инә зывони! Ыштән шојдишон ки, гыләј Хыдо меҹузәје ым зывон, чанә әв гәнҹине, лап бәнә чы дынјо овҹ кардә зывонон!

            Хыдо комәгон быбу!

 

Толышпресс ТВ: ТМВ_14_10_2016 : “ПИЈЕ” ЧИЧЕ БӘ ТОЛЫШИ ?

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|