НЕЗЭ ШЭРFИ БАХШПО ХЭРИТЭ / Карта передела Ближнего Востока - Толышпресс ТВ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 37 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 
 

НЕЗӘ ШӘРҒИ БАХШПО ХӘРИТӘ / Карта передела  Ближнего Востока - Толышпресс ТВ

 

            Иминә кәрә гуја марзон “әһлихыбирә” бахшпо карде хәритә бә мијон беше 2001-нә сори че Әмерикә ләшғәри журналәдә. Чәј мыәллиф полковник Ралф Петерсебе ијән дастәј һәрби експерт.  Интаси иминә кәрә ым информасијә бә мијон беше ныманде иглә чә журнали сәһифонәдә. 2006-нә сорику жыгошә че НАТО ҹурбәҹурә сохтемонон дәвонијә һәрби тәлимон вахти дәмандин бо ә хәритә тәһлил карде ијән умуте. Хәритә ном манде “Петерси хәритә”, әмма вәјо Тыркијәдә нәзәрәдә гәтә быә дәгишијон 2008-нә сори Италијәдә дәвардә тәлимон вахти сәбәб бин бә тыркә әфсәрон етирози.  Мәсәлә ше рәсәј бәј ки, че Тыркијә ләшғәри Сәр ғәрорго рәсми тәләбыш карде ки, чә хәритә че НАТО сохтемононәдә нәзәо дәвоније ијән шәрһ карде огәтын. Әмма ә хәритә һичуне гин ныбе. Гирәм нәзәр сәғандомон бә хәритәдә Незә Шәрғи довләтон марзон дгиш бе һәхәдә тәклифон, ошко бедә виндеј ки, ән јолә зәрәр гынијәнине бә Тыркијә, Сәудијә Әрәбистони, Ирони ијән Ираги марзон. Бәшмә јод бијәмон ки, Незә Шәрғи довләтон ијән хәлғон марзон иминә кәрә дәгиш быән тәғрибән са сор чыми бәнав. Чыми навәжән бе че Османи империјә де “әсос баис” ләғәби мәшһурә кәшфијоткор ијән сијосәткор Лоуренс Әрәбистоныж. Әрәби, фарси ијән Тыркијә тырки зывонон әла зынә ым одәм тәклиф кардејдәбе ки, марзон тәјин быкән бә Ингилиси империјә мәнофејон ујғун. Лоуренси де ингилиси һәрбкорон комәги че әрәби ғәбилон усјоныш тәшкил карде Суријәдә, Иорданијәдә, Фәләстинәдә, Сәудијә Әрәбистонәдә, Ирагәдә, әв ноил бе ки, Тыркијә ләшғәрон окыријын чы зәминоно. Быми комәгыш карде ингилиси ләшғәри бә Боғдод ијән Фәләстин кардә һыҹуми. Әмма кали мыәллифон че әрәби тобјон усјони роли зијод кардејәдә һәмрәғин, ымружән нывыштејдән ки, мәһз ым усјонон вылошон карде Османи империјә ијән сәбәб бин бә кали әрәби довләтон бә мијон беше. Ијо жыго гыләј аналогијә бешејдә бә мијон: гирәм 20-нә әсри сыфтәдә ым ко мымкун бебу, бызын 21-нә әсри сыфтәдән сәнибәтон бәбе кардеј ым кој. Ијо әсос НАТО узвә Тыркијә мәнофе ни, јаанки чә тәшкилоти әрәби дынјоәдә әсос мыттәфиғ Сәудијә Әрәбистони мәнофејон нин, чәвон ыштә мәнофејонин. Деми әлоғодор, бә ағыл омејдә Ирагәдә дәвинә кардә быә “идорә кардә быә хаоси” нәзәријә. 2003-нә сори ӘИШ һыҹум карде бәпештә бы довләтәдә хаос һесте, әмма чәј чанә идорә бе парси жијәдәј.

            Жыгонә, ком дәгишијон тәклиф кардејдә “Петерси хәритә”? “Чыл милјон зылми жијәдә быә кырди хәлғи” һәхәдә сә-выжор кардә чы хәритә мыәллифон виртуал “Јолә Кырдистон” довләти сохте тәклиф кардејдән, әмма ым ко бо һар гылә шәрғшыноси гырд ғејри-реал чијејдә, һәмән бә дынјо мығјосәдә тектоник фәлокотон сәбәб бәбе. Һәғиғәтәдә че тыркијә есәтнә президент Әрдоғани имеријә орзујон ијән чәј кырдонку зәһлә ше зыне-зыне, тәсәввур кардеј гырд ғејри-мымкуне ки, әв ја чәј жәгоән сијоси тәрбијә гәтә ворис рози бәбе ки, че Тыркијә шәрғи вилојәтон (тарыхи Ермәнистони) быдә бә Незә Шәрғәдә бочи бә мәјдон бешеш мәлум ныбыә, бә тыркон дышменә ијән ачинә кырдә довләти. Охо бә хәритәдә нишо доә бејдә ки, че Тыркијә 200 км2 зәмин, јәне чәј зәминон сејәдә и поә бәпе бышу дасто. Хәритәдә нәзәрәдә гәтејдән ки, Кырдистони марзон дәбәварден че Гырҹистони ијән Ермәнистони кобәсони марзонку, һајмәдә нәзәрәдә гтәејдән быдән бы довләти че Суријә, Кобәсони Ираги ијән Ғәрби Ирони кырдон жијә зәминон. Есәтнә Ираг умумән гин бејдә, чәј хәроботонәдә бә мијон бешејдә “шиә Ираг”, “сынни Ираг”, чәј кобәсони зәминон дојдән бә кырдон. Озорбојҹон сәјдә Ирони вилојәтон Сијоку, Һајми Толыши, Ардәвили ијән Гилони детобә шәһр Рәшти. Бәс Ирони мовғе чокнәје, һәмән әв кејнәсә рози бәбе ки, быдә ыштә вилојәтон бәштә Һајми Ғафғазәдә быә навконә вилојәтон? Чәтин тәсәввур бәбе кардеј ки, Ирони де һәрби зуј мәҹбур бәбе кардеј ки, әв рози быбу бәштә марзон дәгиш бе. Бә јод бијәмон ки, 1945-46-нә соронәдә ғудрәтинә ССРИ һәтто нызнәше сохте “Озорбојҹони демократик республикә” ијән әј бә Озорбојҹони тәркиб дахил карде, дијә мәкәмон ки, бәвәдә Ирони жыго зуш ныбе! Есә Ирон чанә зәиф быбоән, сојбе бә веј зумандә чандә са һәзојнә ләшғәри, 150 һәзо сәчынәпасдарон” (Ислами инғылоби мыһофизон), һәмән ыштә регионал лидерәти амбисијон ше-ше геш кардејдә. Ирон дастк дојдә де Һындистони, Чини, Русијә ијән Бразилијә ијән ҹо бејнәлхәлғә жимони лидерон бә иҹо бә вејғутбинә дынјо консепсијә. Жыго шәроитәдә ӘИШ-и мәтбуот ишорә жәјдә ки, ӘИШ бәзне ыштә санксијон пегәты Ирони сәпе, ви бәзнен карде ыштә чәшон бәчәј нувә бәрномә, гирәм чы довләти елитә даст быкәшы бә “Һезбулла”, Јәмән ијән Ирагәдә, Бәһрејнәдә ијән Әфғаныстонәдә бә шион. Әкс һоләдә Ирон бәзне гин карде ыштә веј мыһумә зәминон: ғәрбәдә кырдон жијә зәминон бәдон бә Јолә Кырдистони, кобәсонәдә гол Урмијәку бино быә зәминон бә Озорбојҹони, де Пакистони сәрһәдәдә 150 һәзо км2 зәмини бәзне дој бә гулмәчә довләт “Озодә Бәлуҹистони”.

            Де “Ислами довләти” бә мијон беше, ә хәритәдә нәзәрәдә гәтә быә дәгишијон дәмандин бә жимон дәварде. Есәти ыштәнәдә ИГИЛ Ирагәдә ијән Суријәдә нәзорәт кардејдә бә чанә зәминон.  Әвон Петерси хәритәдә ым зәминон нәзәрәдә гәтә быән бо “сынни Ираги”. Ејни вахтәдә де Сәудијә Әрәбистони быә малијә тасыбон нишо дојдән ки, бә ӘИШ-он лозимин бә ым довләтон тәзјығи рычәгон ки, әвони тикәј  вотәмәс быкән. Ымһа, ымсор һежо бә мијон бешин бә Петерси хәритә кали зијодә чијон. Бәј вотејдән “Рајти хәритә”. Әјо Әр-Ријад быәнине “Ваһһабистон” номәдә тожә довләти појтахт, ғәрбәдә есә бој Сәудијон гин кардејдән мығәддәсә Мәккә ијән Мәдинә сәпе нәзорәти.  Әвон и бејдән тожә довләтәдә – “Мығәддәсә вырон мығәддәсә мәмләкәт”әдә. Ым лап фантастик плане, әмма Сәудијон һич ҹурә Јәмәни еһәдо оме зынејдәнин, чокнә әвон че әрәби довләтон коалисијә еһдәо бомен, гирәм ӘИШ әвони һиски быдо чәвон сәпе? Әмма мымкуне ки, гирәм бә нати долларон һисоб әрбоб быә ијән амбисијоныш зумандә Сәудијон крали хыјзон ыштә реаләти һисси ијән ситуасијә сәпе нәзорәти гин быко. Че әмерикәвыжон “озавзынијә хәроботон” хәтоманде һар чијсә бәнав деәј ки, нисбәтән еғрорә режимон выло кардә ым сијосәт тәклиф кардејдә ки, дијәроә перспективәдә демократик әһлихыбирә режимон ијән довләтон бысохтын. Бы чахти чандә гылә әрәб јаанки ироныж ғыр бәбе – 100 һәзо ја 10 милјон – һич нороһат кардејдәни чә фантастик планон мыәллифон. Охо ымон әмерикәвыжон нин. Ралф Петерс нывыштејдәбе ыштә 2009-нә сорәдә бешә мәғаләдә: “Бејнәлхәлғ марзон һич вахти әһлихыбирә быәнин. Әвон һәрәкин ијән һәмрәғин бә дәгишијон. Бәвонәдә быә беәдоләтинәти мејар веј фәрғине де есәтнә вәзјәти. Ым зылми ијән озоди, тови ијән ғәддорәти, ҹанги ијән сулһи мијонәдә быә ым фәрғе”. Жыго бешејдә ки, әһлихыбирәје ә дынјо ки, әв мывофиғе бә ӘИШ-он мәнофејон.

 

Толышпресс ТВ:  НЕЗӘ ШӘРҒИ БАХШПО ХӘРИТӘ / Карта передела Ближнего Востока

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|