МЭhЭММЭДИ НЭFЫЛ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 26 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

 
 

МӘҺӘММӘДИ  НӘҒЫЛ

Ибади Муса нәғылон

 

            Гыләј һестбе, гыләј ныбе, ғәрәјз Хыдо дынјо димисә һички ныбе. Шәһри Јәмәнәдә Хоҹә Насир номәдә гыләј таҹир һестбе. Әв бесонбе. Әчәј сәнәт мол һырије-һәватебе.

       Ружи Хоҹә Насири молыш сәј, дәгыније бә ро. Омәј варид бе бә шәһри Исфоһон.

       Ҹаршон кәшәј бә шәһри ки, бәс, Хоҹә Насир омә бо мол һәвате. Мәхлох омәј гырдә бе бәчәј сә. Пијәшоне моли бә нысјә быстәнон. Хоҹә Насири ныдоше, вотыше ки, бә и кәси бәһватем, бә нағдә пул. Хоҹә Сефи номәдә и кәс омәј, молоныш бәјку сәј бә нағдә пул. Әвон де ијәнды бин бојли. Хоҹә Сефи әвыш варде, и шәвыш ыштә кәдә ғонәғ огәте. Шанго сыхан обәј, кәсојби вотыше ки, чыл гылә женым һесте, һич гыләдә Хыдо бәмыныш авлод доәни.

       Маштә бе. Ды кәс бешин бә боғ бо нәве. Омәј чы һовузи тонику, виндышоне ки, гыләј сеф һовузәдә ешејдә-бешејдә. Хоҹә Сефи вотыше: - Чәмә дыкәсијән сонмон ни. Ын сефи бәһәмон, иншаллаһ, Хыдо бәмә авлод бәдо. Сефшон һарде. Шәртышон бырније: Чики кинә бе, әј бәдо бә и кәси зоә. Һар дыкәс рози бин.

       Хоҹә Насир огарде омәј бәштә шәһр. И сор дәварде, чы Хоҹә Насири гыләј зоәш бе, әчәј номыш ној Мәһәммәд.

       Пенҹ сори бәдигә Хоҹә Насир ше ыштә бојли тонику ки, бывиндо әчәј чичыш бә. Омәјн дештә шәһри таҹирон бә иврә емәјн гыләј чимәнәдә һони сәјку. Шанго бә Хоҹә Насири ғусл ваҹиб бе, ше бо ғусл сәј бә һони. Омәј һони сәјку ыштә оләтоныш евате, пијәше дәнышто. Бы вахти кымых (одәмәһә) омәј әвыш гәте, бардыше ки, бәһә.

       Маштә бе, таҹирон әјштин, виндышоне ки, Хоҹә Насир ыштә мәнзыләдә ни. Нәвәјн боәј, әчәј оләтоншон винде чы һони сәјку, ыштәншон пәјдо карде нызнәј. Хәјли мәјус ијән ғәмгин бин, ку-пәшимон огардин бәштә кә. Чы Хоҹә Насири молоншон дој бәчәј жени.

       Сорон дәвардин. Мәһәммәд јол бе. Ружи әј вотыше бәштә моә: - Чымы пыә чы сәнәти әкәј, азән әј бәкам. Моә вотыше: - Әчәј сәнәт таҹирәтибе. Мәһәммәди вотыше: -Нәнә, азән таҹирәти бәкам.

       Нәнә чы Хоҹә Насири чы ројку огардә молоныш ијән амбоәдә гырдә бә молоныш һәммәј дој бәштә зоә. Мәһәммәди ә молоныш бо карде бә ғәтыон, дештә һәмроә таҹирон ше бә шәһри Исфоһон. Әчәј һәмрон ыштә молоншон һәвате, чы Мәһәммәди молон мандин. Хәбәшон сәј бәјку ки, бочи ыштә молоны нәһвате? Аз чы зынејдәм, мол һәвате чиче? – Мәһәммәди бәвоныш ҹәвоб дој.

       Мәһәммәди һәмрон шин бә Хоҹә Сефишон хәбә дој ки, ышты боәзо омә бә Исфоһон, зынејдәни ыштә молон һәвате.

       Хоҹә Сефи омәј, ыштә боәзош барде бәштә кә, әчәј молоныш һәвате, пулоныш һәммәј дој бәј. Ыштә кинә кәбиншән бырније бо Мәһәммәди, әчәј родушыш дој бәј, әвоныш дәро карде.

       Мәһәммәди ыштә пәвәнди Әснајшән пегәте, де кәғовә омәјн бә һәмонә һони рәсәјн ки, әчәј пыә Хоҹә Насир кымығи чәғыно дыздијәшбе.

       Чы пәвәнди кәҹовә тикәј кәноәдә мандәбе. Мәһәммәд шанго әјште, ше Әснај тонику, бәне әв һытә, ғымиш номәј әј пекә. Дијәш карде бәштә пәвәнди. Овшуми рушнә дәватәбе бә Әснај дими. Мәһәммәди ын мәһбубәтиш винде бәјку, тожәдән ашығ беј бә Әснај, ын маһнеш һанде:

Бој, есә ышты тарифи аз бәты бывотым,

Бә тариф әвониш, ты мәһбубиш, мәһбуб.

Һич ајб бәтыку ни, мәһбуб,

Беајбиш, бенышониш, мәһбубиш, мәһбуб.

 

Ышты лыбутон јағутин, дандононы һиндоси,

Бәшты гыләј мујәхоли бәгыне чы Һинди харҹ.

Ышты бәробәр ни гырҹи,

Лочиниш, мәһбубиш, мәһбуб.

 

Ышты ҹәмол минәвәр, гәрдәны мино,

Мыны ижән бә отәш дәноә.

Ышты ә сипијә булулә бәдән, тожә нозыкә синә,

Гыләј һуријә сыфәт, мәһбубиш, мәһбуб.

 

Ә ҹывон си әбыни, ышты дасти быгәто,

Мәммәд тариф бәкарде ышты хәтти-холи.

Ышты ҹәмол овәјнәј, мәһбубиш, мәһбуб.

       Ын маһне воте бәпештә чы Әснај димыш мач карде, әчәј гијозәш беварде, ше бәштә кәҹовә. Шејәдә рош дәгижније, омәј беше бә дыјо кәно, ныште бәсә гыләј сығи, гијозәш нијо карде чә сығи жијәдә.

       Кымых дыјоәдә де гәми нәвејдәбе. Мәһәммәдыш винде дыјо кәноәдә, омәј әвыш гәте, әсирыш карде, бардыше боштә подшо. Подшо һамјеј бәштә вәзири ки, Мәһәммәди быкыштәнән, кәбоб быкәнән, бијән аз әј бәһәм. Мәһәммәд веј речинә ҹывонбе, әве вәзири рәһмыш омәј бәј. Воте, подшо-аләм сәғ быбу! Ышты боә шә бә нечи. Тосә әчәј оме чы зоә сәј мәдә обырније. Ышты боә боме, бә иҹо баһардејон.

       Вәзири сыхан бә подшо сә ныште. Әмрыш карде ки, Мәһәммәди дәнән бә зиндон тосә әчәј боә оме. Мәһәммәдшон дәғанде бә зиндон.

       Чы кымығон подшо кинә ын хәбәш мәсәј, одәмыш вығанде ки, әј бекәнән, бијән бә боғ. Мәһәммәдшон варде бә боғ. Подшо кинә шеј әчәј тонику, вотыше: - Ды ружи бәдигә тыни кәбоб бәкарден, бочи боштәно гылјә фикир кардејдәниш?

       Мәһәммәд бәмәј, вотыше: -Аз чич быкәм? Чымы ким һесте ки, бәмы комәгән быкә? Аз бәки лозимим?

       Кинә вотыше: -Мәбәм, аз боты чарә бәкам. Аз бәты ашығ бәм, меһиббәтым һесте бәты. Ыштә пыә-моә шобәдом, тыни пебәгәтем. Еһанә ты мыни быстәнош, аз тыни бебәкардем чы зиндоно, бәшты вәтән бәбардем. Фикир мәкә, аз бәты веј ашығ бәм.

       Мәһәммәди бәј сыханыш дој, вотыше: -Ғәссәм быбу бә Хыдо ки, әмәныш хәлғ кардә, еһанә ты мыни чығын бекош, аз тыни бәстем, осә ыштә умри охој шонибәдом!

       Чы сыханон бәпештә зоә де кинә даст бә гәрдән бин, ијәндышон мачә карде.

       Кинә әмрыш карде бә гәмијәвони ки, бо әвони дыкәсијән пегәто, быбә бә вырә ки, вәјо Мәһәммәдыш пегәтәбе. Гәмијәвони әвоныш дыкәсән нышандыше бә гәми, бардыше бә һәмонә вырә. Кинә хәјли пулыш дој бә гәмијәвони, әвыш дәро карде.

       Мәһәммәди бә нијони гијозәш беварде чы сығи жијәдә, ноше бәштә ҹиф ки, кинә әј нывиндо.

       Әвон дыкәсијән ыштә либосшон дәгиш карде, дәвушә оләтшон танкарде, хырҹиноншон пур карде де ғызыли, шодошоне ыштә душисә, дәгынин бә ро. Веј шин, кам шин, омәјн бә гыләј вишә бешин. Вишә кәноәдә ныштин боштә динҹи сәјро. Кинә ыштә сәш ној чы зоә зоносә, вотыше: -Ты чымы ғәрәвули быкәш, быдә аз тикәј быһытом ыштә динҹи быстәном. Аз бәјштем, тынән ыштә сәј бәнош чымы зоносә, бәһытеш ыштә динҹи бәстеш, азән ышты ғәрәвули бәкәшем.

       Зоә рози бе. Кинә һыте. Мәһәммәди гијозәш бекарде ыштә ҹифо, дәманде әј ыштә дастәдә шодој-гәте. Бымәдә гыләј пут омәј, дәваште гијозәш сәј чәј дасто, гәтыше бә чанг. Жыгош зынәј ки, гужде, бардыше бәсә гыләј дојсә ныште.

       Мәһәммәди чы кинә сәш пегәте ыштә зоносә ноше бәсә хырҹинисә, ше бади гијозә. Чәнә һәрәкәтыш карде, гијозәш нызнәше сәј путику, бочи ки, әв нез омејәдә пут пәрјдәбе чы дојку бә до. Виндыше сәј зынејдәним, огарде бәпешо. Рож дәгижније, чәнә һәрәкәтыш карде бышу чы кинә тонику, рож пәјдо карде нызнәј. Манде ҹојлинә, жәше баштә сәј, бәмәј ки, бәс кинә манде вишәдә, дыјо кәноәдә. Тарсәј ки, кымых боме, кинә бәгәте, бәба бәчәј вәтән.

       Ымон быдә бымандон ијо. Бунәмон бә Хоҹә Сефи кинә, - бә Мәһәммәди пәвәнди, - сә чичон омәјн.

       Әснај әјште, гијозәш ыштә гијәдә нывинде, зынәше ки, шанго Мәһәммәд әчәј тоно омә, гијозәш чәј гијо бевардә, һытә вырәдә әвыш дәларзынијәни. Мәһәммәди ыштә мәнзыләдә нывинде, деәј сыхан ныкарде горә веј ғәмгин бе. Маштә бе. Әснај мәсәше ки, таҹирон бо Мәһәммәди нәвејдән, әј пәјдо карде зынејдәнин. Бә Әснај дыли дамәј ки, Мәһәммәд огардејәдә кымығи әвыш гәтә бардәше. Мәһәммәди ныбе бә һички нывотыше,  Ыштә кәнизыш вығанде, әј чы Мәһәммәди оләтоныш варде, әвоныш танкарде. Һички әвыш нызнәј. Әвон бә ијәнды веј охшәш дојдәбин, жыго бызын, гыләј сефбе, бә ды вырәшон поә кардәбе. Таҹирон әвшон винде, веј шо бин, жыгошон зынәј ки, Мәһәммәд пәјдо бә. Һәммәј омәј әчәј тоно, шојвојшон карде. Әснај бәвоныш воте ки, ын вырә бәмы веј хош омә, әве чо руж ијо бымандәмон. Таҹирон әчәј тәвәғғошон ғәбул карде, мандин ијо. Әснај кәнизыш огәте ыштә вырәдә ки, быдә жыго бызнон ки, әв чы Мәһәммәди пәвандије. Ыштән пеныште бә асби, чо руж нәвәј бо Мәһәммәди, әвыш пәјдо карде нызнәј. Огарде чодонку.

       Машки әјштин, шин бә Јәмән шәһри тәрәф. Омәјн бә Јәмәни кәно рәсәјн, пијәшоне Мәһәммәди ҹојлинә навәдә дәро быкән. Әснај чыми сәбәбыш хәбә сәј таҹиронку. Вотшоне ки, ышты пыә һежо навәдә әши, ыштә кәдә вырәбәвырә бе бәпештә әмәнән әшимон. Пијејдәмоне, әчәј һурмәти бәтынән быкәмон. Әснај рози ныбе, вотыше: -Бомы ајб бәбе, еһанә аз навәдә бышум, шымәни бә думо огәтом. Шымәку тәвәғғо кардејдәм, демы бә иврә бошамон, мыни тәһвил быдәнән бәчымы моә.

       Әчәј сыханон веј хош омәјн бә таҹирон. Һәммәј бә иврә варид бин бә шәһр, омәјн бә Мәһәммәди моә кә. Әснајшон чы Мәһәммәди вырәдә тәһвил доә бәчәј нәнә. Мәһәммәди нәнә нызнәше, ым чымы зоәј јаән вәјуј. Веј рози манде таҹиронку ки, әчәј зоәшон де вәју бә иврә сәғ-сәломәтшон вардә. Әснај изныш сәј ыштә моәку ки, чәвон тонику ым сеһри бывото, әвонән амин бывотон. Ыштә дастоныш педој, ын сеһрыш һанде:

Ходаја, бә иззәт ки, һәром мәкун,

Зә ҹурми гыно шәрмәншәрәм мәкун,

Мәра сәрмесәри зә руже то бәс,

Дигәр шәрмәншәрәм мәкун пише кәс.

       Ын сеһри һанде бәпештә әвон һәмә шин бәштә кәон. Ды ружи бәдигә омәјн чы Әснај тонику, вотшоне: -Бәмәку адәте, һыридәдә омејәдә бәшемон де тарифи чы подшо тонику. Бәтынән ваҹибе дијәмә быши, ыштә еһтирами бә вырә быросни. Ыштә пыә чокә конку бә пешо мәманд.
            Әснајән совғәтыш пегәте, деәвон бә иврә ше бә подшо ғоллоғ.
Подшо хәбәш гәте:

-Ым мәһбубә ҹывон чики зоәј?

       Таҹирон әрзышон карде:

-Ғыблеји-аләм, ым чы Хоҹә Насири зоәј.

       Подшо әчәј номыш хәбә сәј. Веј хош омәј әв бә подшо. Хәјли сыханшон карде, чәғын подшо әвоныш морәххәс карде.

       Чанди бәпештә гыләј ҹо подшо ыштә ғошуныш кәшәј, пијәше де подшо (әчәј ном Исмаилбе) ҹанг быкә. Исмаил подшо веј нопегәтыш карде, нызнәше ки бынә ыштә ғошуни сәдә. Вәзир-вәкилыш гырдә карде, дејәвоныш мәслоһат карде. Һәммәјшон мәслоһат зынәј ки, быдә чы Хоҹә Насири зоә сәркәрдә быбу, бышу бә даве. Исмаил подшо әмрыш карде ки, Мәһәммәд сәркәрдә быбу, бышу де чә подшо ғошуни даве быкә.

       Мәһәммәди ғошуныш бә се поә ҹо карде, бәвоныш воте:

-Бәмә лозиме ки, шәбхун быкәмон, јәни чы се тәрәфику емәмон чә ғошуни сәпе. Вахти ки, әмә шәвхун бәкамон, бәвәдә әвон ыштән ијәнды ғыр бәкан.

       Жыгошонән карде. Шәвхуни бәпештә дышмени ғошун егәтә бе. Шин чы Исмоил подшо тоно бә мыждәвони. Подшо веј әнамоныш дој бә Мәһәммәди. Вәзирон вотшоне бә подшо ки, ты ыштә кинә быдә бә Мәһәммәди. Мәхлох хәбә гәтејәдә ки, ғошун ки егәте, һәммәј бәвотен ки, чы подшо језнә сәркәрдәбе. Еһанә бывотон чы Хоҹә Нәсири зоә сәркәрдә бә, әв ботыно бәдномәти бәбе.

       Веј хош омәј бә подшо ын мәслоһат. Ыштә кинә кәбиныш дој бырније бо Мәһәммәди. Чыл руж-чыл шәв вәјәш карде, бәчәј кәш дәро ғанде.

       Подшо кинә бә Хоҹә Насири кә оме бәпештә бәне Мәһәммәд бәј незкијәти кардејдәни. Веј рыксо бе, вотыше бә Мәһәммәди: -Һа гәдә зоә, ты бочи ғудуз бәш, мыку чичы виндә ки, бәмы нез омејдәниш? Мәгәр аз бәсә тысә бевәҹим ја чыркиним? Еһанә пијејдәныбе мы, бәчымы пыә әвотим, әвән ыштә кој әзни, һәни де зуј мыни нәдәјки бәты!

       Мәһәммәд ын сыханон мәсе бәпештә дәгыније бә кинә лынгон. Ыштә сәош кыло пегәте, мујоныш нишо дој, бәштә сәомәјоныш воте бәј:

-Аз әһдым кардә ки, әчәј кәдә бымандом, әј чәш быкәм. Еһанә әв омәј, омәј, номәј тосә марде бәмандем бы кәдә. Марде бәпештә ын сыр фош бәбе. Бәзнен ки, дынјоәдә чокнә бәфомандә кинә һестебән. Пијејдә, тынән демы бә иврә чәш быкә Мәһәммәди, пијејдәныбу, беши быши бәштә пыә кә.

       Подшо кинә сыханыш дој ки, деәј бә иврә бәманде, ын сыријән фош нибәка, бә һички нибәвоте. Бәлкәмән Хыдо бәмә бәболәтиш омәј, Мәһәммәдыш росније бәмә, - вотыше.

       Бы вырәдә бәшмә хәбә быдәм вишәдә, чы дыјо кәно мандә кымығи кинәку. Әв дәларзәј, виндыше ки, Мәһәммәд ни. Жыгош зынәј ки, Мәһәммәди әвыш шодоә, шә бәштә кә. Ыштән-бәштә вотыше:

-Һа бебәфо, бәшты горә аз ыштә пыә-моәм, ов-авлодым, вәтәным шодој, чы магику перохниме ты, мыны огәте бы бијобонәдә, шиш. Аз бәты чы бевәҹим кардәбе? Ыми бызын, ты мыны шодој, аз тыни шонибәдом, тыни пәјдо бәкардем. Еһанә пәјдо нызнәме карде, бәвәдә мәлум бәбе ки, бызын, Хыдо чәмә и вырәдә беш пијејдәни.

       Чы сыханон бәпештә әв хәјли бәмәј, пијәше огардо бәштә пыә кә. Әмо боштәно арыш зынәј. Әјште, пегәтыше хырҹин, дәро гыније бә ро. Омәј бә гыләј шәһри рәсәј. Гыләј ашбози тонику манде, ашбозәти карде-карде чы Мәһәммәди рош чәш карде.

       Мәһәммәди гијозәш нызнәј сәј чы пути чанго, огарде чы кинә тоно. Бәне кинә ни әјо. Хәјли нәвәј, кинә ныбе ки, ныбе. Вәзјәтыш жыго винде, сәбәро бе омәј бә гыләј шәһр, гыләј бәнно тонику шогирд манде. Ружи зәмин кандејәдә һафт хымбә ғызылыш пәјдо карде. Һәммәјш пегәте, сәпе немыкыш екарде ки, һички нызно хымбонәдә чич һесте.  Әвоныш ној гыләј канә мәчитәдә. Шеј чы дыјо кәноәдә гыләј гәмиш бә кирә гәте, немыкыш һәммәј жәј бә гәми ки, быбә бәштә вилојәт.

       Ше бә выжор ки, родуш быстәно. Сәше омәј, бәне гәми шә. Бәштә сәш жәј, бәмәј, де дыјо кәно ше чы бади гәми. Шанго омәј бә гыләј шәһр. Беше бә выжор, бәне дукононшон һәммәј жә, и гылә дуконику рушнә омејдә. Нез бе, кәјбәш кујәј, һәмонә кымығә подшо кинә зоә оләтәдә беше бә кәјбә. Әвыш барде бә дылә, виндыше ки, ым зоә веј ғәмгине. Хәбәш гәте: -Бочи ғәмгиниш, бәты чич бә?

       Мәһәммәди бәштә сәомәјоныш боәј воте. Кинә вотыше:

       -Аз һәмон кымығә подшо кинәм. Һафт хымбәмән сәме, әмонәтым огәтә, де гәмијәвони сыхани бәпе әвони быдәм бәчәвон сојби. Есәки ты омәш бешәш, хымбон ыштынин, машки бој, чы немыки ғыјмәти боһо бывот. Чымы сојб боһоәһә ни, әстәнни.Ты немыки пебәгәтеш бәшеш, азән ышты думо бомем.

       Маштә бе. Сипјә сывијәдә, һәши бенышә, Мәһәммәд әјште омәј бә выжори нәвәј, пешо омәј бә дукон, бәчәј сојбиш воте:

       -Чымы һафт хымбә немыкшон вардә бы дукон, әвони быдән бәмы.
            Дуконсојби вотыше:

       -Бәһват немыки бәмы.
            Мәһәммәд воте, чымы немыки и мән се мәноте. Дуконсојби бы ғыјмәт немыкыш ныстәнәј, доше бәчәј сојби. Мәһәммәди немыкыш бо карде бә асбон, де кымығи подшо кинә бә и вырә д
әро гыније. Омәјн бә гыләј руј раст омәјн. Бәнен гыләј кулосәвон де кулоси ҹәмати овоштынејдә чы тоно бә тон. Сыфтә чы чијон нимәш де подшо кинә овоштынише бә тон, ыштән огарде бо әманде чијон. Кулос пегарде, әв егыније бә ру, гыләј дош гәте, пеше бәчәј бәш. Виндыше, чы дој сәдә гыләј лонә һесте, лонә дыләдә әчәј пәвәнди гијозә аски-виски дојдә. Кулосәвон омәј әвыш еварде чы дојку, бардыше чијон тонику. Чәј бәпештә ыштә оләтоныш дәгиш карде, хымбоныш ижән жәј бә асбон. Дәро гынин омәјн бә Мәһәммәди шәһр.

       Бә шәһри хәбә дәгыније ки, ды гылә сәрроф омә, веј мәһбубин. Әснај ын сыханыш мәсәј, омәј мердә оләтәдә чы сәррофон тонику. Мәһәммәдыш винде зынәше, амузоә әвыш нызнәј. Тојки даршијәј, Мәһәммәдыш ғонәғ ванг карде бәштә кә. Оме бәпештә ијәндышон зынәј. Мәһәммәди ыштә дуконыш гырдә карде, ше бәштә кә. Чыл руж-чыл шәв вәјәш карде, де бахтәвәрәти биношон карде бо жије. Бә һәммә фәғырон, сәғырон, вевә женон комәгәтиш карде, дастыш гәте, де сәвобә коон мәшғул бе. Женон се кәсән де ијәнды чок бә ро шин ки, чәвон шујә дыл наршијо чәвонку. Подшо ын әһволоти зыне бәпештә бә рәијјәтиш ијән бә фәғыроныш пул бахш карде. Чы Хоҹә Сефи кинәшән бә кинәтиш пегәте, бә језнәшән аспарде ки, әј боштәно јолә жен быкә, әчәј һурмәти огәто. Орәхәј, ше!

       Осмонәдә се гылә сеф егыније: гыләј чымы, гыләј чы нәғылбывоти, гыләјән әчәј бынывышти.

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|