ЧЫКОНЧО БЕШИН ЫМ ТОЛЫШОН, БЭЛО БИН БОЭМЭ ?! / ТОЛЫШПРЕСС ТВ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 95 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 

ЧЫКОНҸО БЕШИН ЫМ ТОЛЫШОН, БӘЛО БИН БОӘМӘ?!

ТМВ_09_09_2016_

            Чымы азизә быјон ијән һовон!

            Чымы, бы незони Анталјәдә ыштә динҹи сә халә гыләј мәрағинә ғәзијәш гәп жәј бомы.

            Дәныштәҹоәдә, - бинош карде әј бәштә гәпи, - ибердәмәдә мәсәме ыштә ном. Одјәсәјм, бәнем Ланкони чо нумрәјнә мәктәбәдә демы и синифәдә һандә Севдаје. Сыхани рости, камиши кок бәбе, әмма навконә хышм ијән фырышнәш жәгоән мандәбин. Чәј речинә дијән һежо сыредәбе. Жыго дастбәгиј бемы ки, тангәнәфәс бим! Чәвон әсыл рәјон Товузобе, куч кардәшонбе бә Ланкон. Һафтминә синифәдә әв омәј бәчәмә мәктәб. Әмә рәфиғә бимон деәј, веј незки ныкомонән, рә-рә ше-омә әкәјмон. Севда һанде фикәдә ныбе. Чы Севә, - мәктәбәдә жыго ванг кардедәбимон әј, - ешғ һежо пегыледәбе. Һежо һәмрәғбе бәштәсә бә зоон, бә речинә либоси ијән речинә жимони. Мәктәби сә карденҹән, бә шу ше бә гыләј кегебешники. Интаси пешы аз мәсәме ки, ды кәрән бә шу шә. Чәј дыминә шујән кегебешникебән, чәј навконә шујә рәисебән... 

Һар чокнә бедә быбу, - халә идомәш карде ыштә сыхан, - Сева ғыјәҹулә бе дәчыкәј бәмы.  Ошкырнише мыныш варде ыштә семинә шујә тоно. Әв хәјли ҹывон чиједәбе ыштә женисә.  Милләтыш болғарбе, гардәбе, тырк бәбе. Бизнесменбе.

            Ҹымбәҹушә Сева де шәтәлә нәзәрон дијә кардыше бәмы, чәшыш жәј, вотыше бәчымы гуш: “Чокә зоәје, росте? Болғаријәдә бә чәмым дәноә әв”. Аз сырәјм, чәјо вотыме: “Бовә быкәм ки, ым ышты охонә шујәј?” Сева ибердәмә ҹидди бе, вотыше: “Бовә быкә, ым һәни охонәје. Бызын, әј пијејдәше мы, иминә кәрәје ки, аз ыштәным мојнә һисс карде чәј тоно. Чичым быпијо, әлбәһол вардедә. Де ә дыглә кегебешникон мы һич жимоным нывинде”. Ыштә шујон бә јод вардеәдә, ибердәмәдә Сева едјәсәј бәмы, вотыше: “Бәмы гуш быдә, охо ты толышиш”. Аз вотем, һәлбәттә толышим! “Чич бе бәшмә, шымә чыконҹо бешишон? – ыштә сыхани дыроз карде-карде парсәј чымыку Сева. – Чымы јодәдәј, әмә мәктәбәдә һандеәдә, һич зынедәныбимон ки, чәмә дыләдә толышон һестин. Аз зынедәбим ки, ты толышиш. Чәмә һамсијонән толышбин. Интаси һич чәмә шәкән шедәныбе быми. Аз һежо жыго зынедәбим ки, шымәнән тыркишон бәне бәмә”. “Бочи парседәш чымыку ыми, - халә парсә чәјку, - бәшты хото гынедә ки, аз толышим?”. “Не, ым чы гәпе, ты жәјдәш, - Сева ҹәвобыш дој, - ыштә охонә шујәку ҹо бе ныбә, и сори дыләдә ә фәғыри хәјли әзјәтыш кәшәј толышон дасто. Маштәнәку тобә шанго әнҹәх толышон һәхәдә гәп жәјдәбимон. Чәј бәпештән, манги бәнав аз шәбим бә Ланкон, бәнем шәһр бәнә тыршинә аши гыледә! Мәвотбән, Ланкон чы Толышстони појтахтебән, чымынән хәбәм ни! Ты бәмы рымузи дој бәзнеш ки, чиче Толышстон? Ым чичехо – мәмләкәти дыләдә мәмләкәте”?

            Халә ыштә рәфеғә һәхәдә, чәј жимони ијән ҹо чијон һәхәдә гәп жәј-жәј, арәдә ымонышән воте бәмы. Интаси, чымы азизон, ым сыханон еныштин бәчымы дыли сәј: “Шымә чыконҹо бешишон, толышон?” Чәјо азән ыштән-бәштә парсәјм: Охо һәғиғәтән чыконҹо бә мәјдон бешимон әмә – толышон? Охо чымы јодәдәј ки, әғыләтиҹо әмә, чәмә һамсијонән кәдә толыши гәп быжәномонән, жыго гыләј озо һестбе ки, бә мәхлоғи дылә бешеәдә тырки гәп әжәнимон Ланконәдә, һәмән озорбојҹоныж вотедәбимон бәштә. Жыбызын, ым гыләј ғајдәбе. Һички гәп жәјдәныбе бы һәхәдә. Интаси чымы јодәдәј ки, и кәрә чымы пыә мәҹбур бе, озорбојҹоныжон һәхәдә гәпыш жәј. Ыштәнән ым гәпи жәјәдә, чәј ранг дәгиш бәбе, ыштә дијәноныш екардәбе. Мы виндыме ым, һиссым карде.

            Гыләј ғәзијә мотыш карде мы. И кәрә тәтиләдә Питеро огардедәбим бә кә, Боку аеропорто де машини дәро гыним бә Кәрвонсо ки, чәјо де такси бышум бә Ланкон. Мандәбим дој бынәдә. И кәрән бәнем, гыләј машин омәј огәтыше. Гыләј мерд беше машино, мыныш сәдо карде. Бәнем чымы пә дусте. Чымы пә дыглә ҹо дустән ныштәбин машинәдә. Сеглән јолә вәзифәсојббин.  Нышандышоне мы бә машин. Дәро гынимон бә Ланкон. Парсәјн чымыку мәктәби ијән ҹо чијон һәхәдә, чәјо мынышон гырд јодо бекарде. Рој дырози һежо гәпышон жәј толышон ијән Толышстони һәхәдә (бәвәдә Толыш вотедәбин бәчәмә Вәтәни), беабрушон карде тыркон, нымандә гәпонышон жәј чәвон һәхәдә. Бәштә гиј шәтедәм ки, иминә кәрәбе мәседәбим толышон һәхәдә, милли мәсәлә, толыши милли идејә һәхәдә жыго гәпон. Пешы гәпым жәј боштә пә ым гәпон, әј дастыш дәсујәј бәчымы сәј, вотыше: “Ты һәлә баһанд... Пешы мышғол бәбеш де жыго мәсәлон. Аз сәбәроснем тыни”.     

            Есә халә ым гәпон жәјәдә бомы, ә һодисә омәј бәчымы јод. Чандә ружонин чымы јодо бешедәни ә мәсәлә. Охо һәғиғәтән мәрағинә парсе: чокнә бе ки, чандә сори дыләдә бә нығылә һан шә, ыштә фәрһәнгику, зывонику мәһрум быә толышон, ибердәмәдә әштин, дәмандин боштә һәхи тәләб карде? Охо чокнә мымкуне жыго чиј? Һежо бә фикир-хыјолбим бы һәхәдә. Пешы дәмандим бо һанде милли-озоди ҹангон тарыхи. Етнологијән мәктәбәдә дәвонедәбимон. Әмма жыго гыләј һол һич ҹо хәлғәдә быәни! Адәтән хәлғон сәфәрбәр бе просес де дасорон, һәтто сасорон дәкәшедә.

            Һежо де фикри-хыјоли зангым карде бәчәмә сипириши, вотыме бәј ымон. Пәјнә әв омәбе бәчәмә редаксијә. Дәше, ныште креслоәдә, вошнише ыштә пәпруз, дәманде бо гәп жәј. 

            “Ты чок-чоки гуш быдә бәмы, Лејла балә, - дәманде әв бәштә гәпи, - ты ки вотедәш, һичмәсә чәмә хәлғ ғојм-ғојми һытәбе, ым фикир бынычып сәһве! Бәты жыго омедә ки, әмә һанәдәбимон! Һәғиғәтәдә чәмә хәлғ һич вахти һытәни, һежо оғо быә. Интаси толышон сәбр бәнә дыјоје! Ты дијәкә, чиныжон һәхәдә вотедән ки, чәвон сәбр јоле, чандә вахти руј жапәдә чәш бәзнен карде ки, кејнә чәвон дышмени марди ов бәва. Ты бовә быкә бәмы, чымы балә, толышон чиныжонсән веј сәбринин! Әмә хыјәмон кардәныбе. Чәмә дылон тыпедәбин. Ты ыштән воте ки, чокнә дәгиш бе ышты пә симо! Ты и кәрә мәсә сеглә мерди жә гәпон. Ыштә јодәдә огәт ки, бә вахти һар вырәдә шедәбин жәго гәпон. Бәшты јод омедә Рәшид Беһбудови һандә маһне “Зәнги јарым”?”, - парсәј чымыку сипириш. 

            “Һәлбәттә јодәдәме, маму!”, - вотыме мы.

            “Ты бызын, чымы речинә кинә, әв толышә маһнеје. Ышты хәбә һесте ки, бочи Рәшиди һандәше ә маһне?” Вотем, “чымы һичику хәбәм ни, маму”.

            “Толышстони гыләј кулә дијәдә жијә гыләј толышә мерди бә вахти номәш нывыштәбе бә Беһбудови ки, бочи әв һандедәни “Зәнги јарыми”? Ым номә бә Рәшиди рәсе бәпештә, әј һандыше ым маһне. Телевизијәдән нывыштедәбин ки, ым “толышә маһнеје”. Әнәһој дәныварде, чә маһне номышон ној “Озорбојҹони маһне”. Пешы кардышоне әв “хәлғи маһне”, јәне тырки маһне!

            Есә, Лејла балә, ты ыштән фикир быкә. Гыләј пијәмерд номә нывыштедә бә мәшһур муғәнни, хәлғи артисти ки, аз толышим, тынән толышә маһне баһанд. Демијән әв хәбә дојдә бәј толышә фәрһәнги гәнҹинәтику! Гирәм Рәшиди доәшбәј ә номә бә Довләти бетәһлукәти комитә, чокнә әби чә пијәмерди тале? Интаси нывыштәкәс иглә әв ныбехо! Чанә мердон нывыштедәбин бә Мәркәзи Комитә толышон вәзјәти һәхәдә, ыштә һәхон һәхәдә, фәрһәнги ијән зывони һәхәдә, толышә китобон чап карде һәхәдә, мәҹбури ассимилјасијә һәхәдә. Әфһа, ышты халә рәфеғә вотедә ки, ымруж Ланкон пегыледә! Әв зынедәни ки, Ланкон һежо гылә, әмма есә һәнијән тынд гыледә! Ыми әнҹәх Һејдәр Әлијев винде әзни. Бәвәдә, шесты нвәдә әв бә һакимијәт оменҹән, гырдычып мәһвыш карде чәмә хәлғи елитә! Вәзифәдә быә толышон һәммәјыш мәһв карде! Чумчыко Һејдәр сәрәседәбе ки, Толыш гыледә! Быми чич бәвотен ки, и кәрән хәбә омедәбе ки, фылон рәјони милиси рәис, толыш иберәдәмә бә автомобили ғәзо егынијә? Пенҹ-шәш сори бәпештә чәј быјәзо, гыләј рәјони һакимән һежо бә вырәдә бә ғәзо егыније марде! Ым чиче, тәсодуфе? Жыгонә, чәмә хәлғи хомәтушон мәһв карде.

            Есә ты дәрәседәш ки, чәмә Милли һәрәкоти узвон де дарзәни ғәб канде-канде ростышон карде чәмә хәлғи милли руф, наһаштышоне бымарды әв, чәј зывон ијән мәдәнијәт, адәт ијән әнәнон! Шәв-руж, де манги, де сори нәвәјн әвон дијон, иштирок кардышоне мәхлоғи хәј-шәрәдә, кошон карде де хәлғи. Әвон һар вырәдә вотышоне бәштә хәлғи ки, толыши гәп быжәнын, хәј-дыво быдән вәјонәдә бә толыши, мәрсијон бә толыши баһандын јасәдә ијән Ашурәдә, толышә маһнејон баһандын муғәннијон вәјонәдә.

            Ышты јодәдә, мәвужи, кам бәманден дәвардә сори нәвеминә сорон. Бәвәдә и дастә Ғәрби алим омәјн бә Толышстон, умутышоне толыши зывон ијән фәрһәнг, һәмән бызнын, чанән әвон. Охо ты зынедәш ки, Озорбојҹони һукмәти һежо нијош кардә толышон ашмард, камыш нишо доә әвон. Вахт һестбе, вотедәбин ки, мәвотбән Озорбојҹонәдә са кәс толыш жиједә! Бәвәдә һәркиһәркибе Озорбојҹонәдә. Әве һички фикыш ныдој бә омә алимон. Әмма есә омәбәјн, һички ванәдәј әвони бә Толышстон!

            Чымы азизон! Бәчымы јод омәј ки, чан сор чыми бәнав һандәмбе чә алимон нывыштә ды ҹилдинә китоб. Толышон и милјон нимисән веј нывыштә быән әјо.

            “Ты бәштә чәши вә бијә ки, бә толышон чы ләзәтыш дој чә алимон оме, чымы балә! Чәвон кали кәсон бә толыши гәпән жәјдәбин. Һар вырәдә әвони де шој-шоткомә пишвоз кардедәбин. Охо бәвәдә аз ыштәнән тәсәввур кардедәныбим ки, чәмә милли һәрәкот жыго бәзне бә оҹымош оме!”, - вотыше сипириши.

            Бы вырәдә, чымы хосә толышон, бәчымы јод омәј Питерәдә бәмы дәрс доә профессор. Әв вотедәбе ки, и кәрә һәштоминә соронәдә әв комсомоли нымојәндә һејәти тәркибәдә шәбе бә Боку. Боку довләти университети комсомол комитә дәвәтыш кардәбе әвон. Охонә ружи һарды-һәшышон доәбе бәвон ресторан “Азадлығәдә”. Поофессор воте, бәнем и кәс чымы тоно ныштә, һич дамә-дини дини бедәни, ыштә дијәноныш екардә. Профессор парсәбе чәјку ки, чич бә бәты, бочи рахс кардедәниш?  Әв чич бывоты чоке? Вотәшбе ки, “чымы зәндиги-зәһләм шедә тырконку! Дејәвон рахсән пиједәмни карде”.

Профессор парсәбе: “Чиче, ты озорбојҹоныж ниш бәгәм?” “Не, аз толышим!” вотәшбе ә ҹывонә зоә. Ым чәјку хәбә дојдә ки, һәтто бәвәдән толышон дыләдә һестбе толышәти идејә!  

            “Чымы шинә кинә, - вотыше сипириши, - толыши овҹ гыләј уникал һодисәје, гыләј меҹузәје дынјо тарыхәдә, ты сыхани рости вотедәш. Чәмә хәлғи һоләдә быә ҹо хәлғон һич гыләјнику жыго чи ни. Чәмә хәлғи милли ыштәнифами просес ја рост бедә, ја тикәј ашиш бедә, ижәнән рост бедә. Есә чыми вәј гәте мымкун быә ко ни! Һички зуш нибәвышкије быми! Есә әмә бә жыго гыләј ро бешәмон ки, ә ро сә быәнине дечәмә сәбәсожә довләти сохте! Әве, чымы балә, - сипириш сыре-сыре әште сәпо, - ышты халә жыго вотәнинбе бәштә рәфеғә: “Хосә Сева, әмә һич вырәо бешәнимон! Әмә һежо быәмон, һестимон, һежоән бәбемон”! Хыдо офәјәшни әмә ки, быпыхәмон Озорбојҹони бы зымрыхәдә. Офәјәше ки, озод быжијәмон ыштә довләтәдә, ыштә генофонди ијән ғәдимә фәрһәнги әмонәт быдәмон бә омә нәслон!

            Сәломәт бымандән, чымы азизә толышон!

Быжијы чәмә хәлғ!

            Быжијы сәбәсожә Толышстон!

Быжијы Толышстони Милли Телевизијә!

 Толышпресс ТВ : ТМВ_09_09_2016_ЧЫКОНҸО БЕШИН ЫМ ТОЛЫШОН, БӘЛО БИН БОӘМӘ?!

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|