FЭДИМЭ ТОЛЫШОН ЧИЧ ВОТЕДЭБИН БЭ ХЫДО? -ВИДЕО

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 22 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 

ҒӘДИМӘ ТОЛЫШОН ЧИЧ ВОТЕДӘБИН БӘ ХЫДО? -ВИДЕО

ТМВ: _02_09_2016

                Чымы азизә быјон ијән һовон!

                Бәшәри офәјә ружику жыго одәмон ән мыборәкә сыханон гыләјни Хыдо номе. Чымисән мыборәкә ҹо гыләј сыхан ни һәм чәмә зывонәдә, һәмән ҹо хәлғон зывононәдә! Һәтто Хыдо һәхәдә һич гылә тәсәввурыш ныбыә кали хәлғонән, дынјо офәје гыләј јолә меҹузә һисоб кардедән. Чәвон Хыдо вотә ым мәхлоғонән боәвон мығәддәсин!

                Әмма ымружнә бәрномәдә боәмә воҹибә ко әве ки, умутәмон, чәмә дәдә-бобон де ком номишон сәдо кардә Офәјевон. Есә әмә Хыдо вотедәмон, чәмә фарсә билон вотедән Хода. Чы сыхани ғәдимә формә ыме: *xwa-tāwan-. Һәрфи тәрҹумә быкомон, чы сыхани мәно ыме: “һыкмдор”, “подшо”, “зәбәрдаст”. Јунани зывонәдә быми вотедән автократор. Бы вырәдә ымијән бывотым ки, ым сыхани женә ҹинсәдән око дојдән. Жени ҹинсәдә быми вотедән *xwa-taunī-, јәне “һыкмдорә жен”. Согди зывонәдә бә женә һыкмдори вотедән “хутен. Чәмә есәтнә Ирони зывононәдә ым сыхан коме, бәзнешон воте? Чок-чоки гуш быдән, Лејла һовә бәвоте бәшмә!Әмә есә быми вотедәмон “хатун”. Монғолон пегәтәшоне ым сыхан согдијонку, чәјоән певылошон кардә бә һәмә Асијә.

                Бә Хыдо чәмә фарсә билон һәмән вотедән “Худавәнд”. Толышон вотедән “Хыдованд”. Чы сыхани ғәдимә формә ыме – “Хыдовәндгәр.

                Интаси, чымы азизон, јодәдә огәтән ки, ымон чы Хыдо ном нин. Ымон Офәјевони гыләј нисби атрибутикән ки, пешо сәрбәст термини һоләдә око доә бедән. Жәгобу, бәвәдә ғәдимә ироныжон – чәмә әнкә бобон чичышон вотәбе бә Офәјевони? Ғәдимә јунанон “демиурғ” вотедәбин Бәј. Һәрфи тәрҹумәдә чыми мәно ыме: “Офәјевон, зәмини офәјевон. Бәс ироныжон Офәјевон вотеәдә чичон нәзәрәдә гәтедәбин?

                Чәмә әнкә бобон ә ғыввә Офәјевон һисоб кардедәбин ки, Әв немәт бахш кардедә. Чәвон нәзәрәдә Офәјевон ымбе! Әвон Бәј һәм бәнә Офәјевони дијә кардедәбин, һәмән жыго һисоб кардедәбин ки, Әв немәт пебахшынедә!

                Бы вырәдә әмә нез омедәмон бә ғәдимә ироныжон тәсәввурон. Ғәдимә Ирони зывонәдә *bag- номәдә гыләј фел һестбе. Чәј мәно ыме: пебахшынијеј, бахш кардеј. Есә кали ҹо хәлғон «Бог» вотә сыхан мәһз чы бынәо бә әмәл омә. Әве вотедән ки, славјанон “Бог” пегәтә быә ғәдимә Ирони зывоно. Сыхани рости, бы незони мәшһур урусә алим, академик Трубачеви тәкзибыш карде ым версијә. Әмма “бахшә доә” мәно сами хәлғон вотә Хыдо сыханонәдән һесте. Мәсәлән, әрәби зывонәдә Аллаһи һестыше чандә гылә атрибутон. Чәвон гыләјни “Ғасыме”, јәне һәрфән “пебахшыне”.

            Ымијән бәшмә бывотым ки, еғволи ифодә кардә, һәмән Нави Асијә бәбе воте һәмә зывононәдә мандә “бәхт” сыханән бә ғәдимә Иронә бынә *bag –и бешедә. Чәј мәно “ғысмәте”, “нәсибе”.  

            Мылхәс, әмә умутымоне ки, ғәдимә ироныжон *baga- вотедәбин бә Хыдо. Әмма вејхыдоәти, јәне ҹоһилијәти вахтәдә әвон *baga- вотедәбин бә фириштон гыләјни. Зәрдустијәти бә мәјдон бешеәдә, Зәрдусти Аһурәмәздаш елон карде воһид Хыдо, јәне чә һәмә *baga-он” јол. Әве Әһәмәни чар Дарән Бисутуни китобонәдә жәгоән вотедә: “Аһурәмәзда – масишта баганам”. Чыми мәно ыме ки, “Аһурәмәзда ән јолә Хыдоје”.

                Есә, чымы шинә-шәкә толышон, бәзнешон чымыку хәбә сәј: Чәмә есәтнә толышә зывонәдә мандә *baga- сыхан? Аз бәрмалә бәвотем бәшмә: Не, чымы азизон! “Кнјази јаанки тобјә јоли” мәно доә “Бәг” сыхани һич гылә аидијотыш ни бы сыхани. Әв монғоли сыхане.

                Интаси ә сыхан мандә кали топонимонәдә. Мәсәлән, Ираги појтахт Боғдоди мәно шедә бә ғәдимә Ирони сыхан *baga-dāta-, јәне “Хыдо доәј, Хыдо бахшә”. Вырәше вотәјнә, ермәнијә ном Баграт, тырки зывонәдә, бә уруси зывон “богатыри” формәдә оваштә Баһадурән *baga-dāta- сыхано бә әмәл омән. Урусә ном Багдан јунанә ном Теодороси калкәје, чәј һич әлоғәш ни де *baga- сыхани. Теодорос мандедә бә тыркә Аллаһверди јаанки фарси Худадад.

                Кали тәмшо кардәкәсонку жыго гыләј тәәссурот бә әмәл бәзне оме ки, ғәдимә ироныжон фәфо, јәне тәхәјјул анән әрбоб быәни, һичмәсә, әвон бә Офәјевони дијә кардедәбин әнҹәх бәнә бә пебахшыни. Гирәм жыго бәбәј, әвон һәғиғәтән һәхманд әбин. Әмма жыго нихо! Ғәдимә ироныжон фәфо веј гәнҹин быә. Әвон, алманә шаир Гете вотәјнә, чокә пеғандәкәсбин, жыго пеғандәти ғәдимә Ирони речинә мәдәнијәти, ҹәми Ирони сивилизасијә һәммәјәдә ыштә тәҹәссумыш пәјдо кардә. Әве ғәдимә ироныжон жыго һисоб кардедәбин ки, Хыдо әве ки, чәј роәдә ғырбон дој бәбе, бәј дамедә ғырбон дој. Ғәдимә Ирони зывонәдә жыго гыләј фелән һесте: *yaz-. Чәј мәно ғырбон доје. Фели сыфәти иҹбори формәдә ым сыхан жыго бедә - *yazata-, јәне “ә мәхлоғ ки, боәј ғырбон обырнедән”. Бы мәноәдә ым сыхан Хыдоје ки һесте! Һәмон сыхан есә мандә Ирони шәһр Јәздәдә. Фарси сыхан изад+ән ым мәно дојдә.

                Сывој ыми, Авестәдә – чәмә әнкә бобон мығәддәсә китобәдә – жыго гыләј сыханән һесте -   θwarәxštar-. Чыми мәно ыме: сохтевон, мемар, офәјевон. Ымән Хыдо гыләј ҹо номе чәмә ғәдимә зывонәдә.

                Чымы азизгирамијон, есә виндыоне ки, ғәдимә ироныжон чандә гылә ном доәшоне бә Хыдо?  Чәвон тәсәввурәдә Хыдо һәм әбахшбе, һәм бә ғырбон дој лојиғбе, һәмән офәјевонбе!

                Ымони һәммәј чок-чоки ыштә јодәдә огәтән!
                Хыдо комәгон быбу!
                Һич вахти јодо бемәкән Хыдо!

 

Толышпресс ТВ : ТМВ-2.09.2016:ҒӘДИМӘ ТОЛЫШОН ЧИЧ ВОТЕДӘБИН БӘ ХЫДО?

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|