ЧЫМЫ JОДЭДЭ МАНДЭJОН - 6

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 36 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

Фәрмони Фәхрәддин Әбосзодә

ЧЫМЫ ЈОДӘДӘ МАНДӘЈОН

5’

 

Бәштә гиј гәтејдәм ки, ружномә бекардејәдә чымы һич гылә тәҹрубәм ныбе. Чымы гырдо-кәно быә әғылонән жәго. Чәмә дыләдә бы коәдә кам-веј сә бекардәкәс Әсәди Шаһларбе. Сыхани рости, бы чандә сорон дыләдә һич виндәмни әв, хәбәмән ни ки, конҹој? Әмма ыми бывотым ки, веј хошхосјәтә, шинәләвзә, сырәдијәнә ҹывоне, һәмән ғәләмыш чоке. Деәј ко кардејку ләзәт сәјдәбим. Ән јолә комәгијән бәмы кардејдәбе Шәфаһәт. Росте, әв бо һички “шәкә” ни, хосјәтыш тынде, тангһовсәләје, һар гылә һырдә мәсәләдән һәсбәһс кардејдә, һар мәсәләдән ыштә нәзәрыш һесте. Росте, ыштә нәзәри бе чокә које, интаси умуми коәдә һежо ыштә нәзәрисә һәкәм мандеј һежо мымкун бејдәни, бәпе бә компромисән быши, гозәштән быкәј, бә ҹо нәзәронән һурмәт быкәј. Мылхәс, деәј иҹо ко кардеј веј гонә које! Интаси Шәфаһәти гыләј кош һесте ки, чәј бәштә хәлғи меһиббәти сә-быныш ни, детобә охон нәфәси бәфоманде бә хәлғи кој, чынығәтиш ни, ыштә охонә копугијән бәно бы роәдә, ыштә коәдә сәрһисобе, гыләј ко асбарде бәј, әј вахти-вахтәдә, һәмән чок-чокинә бә вырә бәросне, деәј һәмроәти кардәкәс гырд успур бәзне бе ки, әв һич вахти нибәһвате тыни, мијонгәзәти әкәни! Пеш Ланкони ки ды сор Озорбојҹонәдә мандим, Шәфаһәт һежо чымы тоно бе, ән гонә ружонәдә чичымон һестбе, бәнә быјә бә и дастәхонымон ноә, чичымон быә, әвымонән һардә, әмма һежо дастпочә быәмон ки, ыштә зувышкә коон быкәмон бо хәлғи! Һежо ијо ымијән бывотым ки, пешы – 2005-нә сори ки омәјм бә Озорбојҹон, се сори дыләдән Шәфаһәт ижән һежо демы бе, һежо дастыш гәте бәмы, ыштә корпон хыртәош бырније, вардыше доше бәмы! Хыдош комәг быбу!  

Ружномә чап карде һостон бә сә омејдәныбе, ым гыләј һәғиғәте! Пантыркистон че ружномә иминә нумрә бешенҹән, дәвардин бә һыҹум. Дастә-дастә омејдәбин бә редаксијә, јаанки сәдо кардејдәбин әмәни бә “дискуссијә”, һежо һәрәкәт кардејдәбин ки, де тәһәри огәтын че ружномә чапи. Интаси һәм чәмә ыштән мәғсәд бәчәмә ыштәни чок мәлумбе, чәмә нимәроо огарде фикымон ныбе, һәмән чәмә ҹывонон быбун ја пи-пышкон, анә де јолә һәвәси иштирок кардејдәбин бы коәдә, даст гәтејдәбин бәмә, һар ҹурә чокә мәслоһатон дојдәбин, ро-ријә нојдәбин, әве һич гылә пантыркист сыхан росне зынејдәныбе бәмә!

Демијән жыго, ружномә һар нумрә де һәзо әзјәти бә фајә рәсејдәбе. Пул рәсејдәныбе. Сывој ымијән һукмәт һар ҹурә тәзјығ кардејдәбе. Нәшријоти директор Назим Ибраһимов, - әј чок зынејдәбим, Сәвети вахтәдә аз университетәдә һандеәдә, әв Октјабр (есәтнә Јасамал) рәјони партијә комитә иминә котиб ко кардејдәбе, - ыштә дасто омә һарчи кардејдәбе ки, чәмә ружномә бенышу. Јодәдәме, охонә нумрә чапо беше бәпештә, сәдош карде мы бәштә кабинет, бекардыше чәј һәмә нумрон, дәманде бо тарс-ларз еһаште ки, “Озорбојҹони выло кардејдәшон, жыго зынејдәшон, чымы хәбәм ни?!” Вотем, бәмы бочи вотејдәш ыми, жәго чиј һестебу, быдә бә мәһкәмә, быдә әв быбасты ружномә! Воте, “не, бәмы лозим ни һич гылә мәһкәмә-фылон, аз имкон нибәдом ым ружномә бешу бы нәшријотәдә!” Вотем, “ыштәни быкыштошән, аз вабәдом ым ружномә, ијо нибәһаштеш, аз ҹо мәтбәәдә, лозим бәбе һәтто хариҹәдә чап бәкам, чич зынејдәш карде, быкә!” Екујәме бә, бешим.

 

6

Һафт гылә нумрәмон вадој зынәј. Ружијән омәјм бә ко, бәнем чәмә редаксијә бәшон дәбастә, де сурғучи мыһишон жә. Чәмә чы коғәзон ијән чапи техникәмон һестбе, һәммәјышон ноә бә гыләј гушә, доәшоне бә нәшријоти һывоскә.

Ижән бывотым ки, веј чијон чымы јодәдә мандәнин. Әмма ыми мәхсуси ғејд быкәм ки, чанә хәтон быбонән, ә вахтон ыштә умри ән бахтәвәрә ружон гыләјни һисоб кардејдәм! Хәлғи ружбәруж бә һәвәс оме, чандә кәсон дылисыхт бы кој дәчыке виндеәдә, одәм кәш окардејдәбе пәрејдәбе!

Иглә мәсәлән бынывыштым ијо. Аз бә Русијә һиҹрәт карде бәпештә, бәмы сыхан омәј рәсәј ки, һичмәсә, аз бә вахти че ружномә коғәзым һәватә! Һәрчәнд ки, бы мәсәлә һәхәдә кали чијон чәмә ҹо толышон һәни нывыштәшоне, әмма аз мәслоһат зынејдәм ки, ым һәғиғәтијән бынывыштым.

Ружи Зәрдушт Әлизадә хаһишыш карде чымыку ки, коғәзым сә быә, вадој зынејдәним ыштә ружномә, мәсәме, шымә коғәзон һесте, имконон һесте, и тон коғәз бә ғарз быдән бәмы.

Сыхани рости, чымы һич сәм бешејдәныбе жәго коонку. Ҹывонон вотышоне ки, бә вахти арчоныжә Рафиги һәшт тон коғәзыш бахшә бәчәмә ружномә, әв че нәшријоти амбоәдәј. Гырдә бимон бә мәшвәрәт. Ҹывонон һәммәј бә и гәв вотышоне ки, “Зәрдушт чәмә хәлғи дусте, чәмәнән дусте, Озорбојҹонәдә һежо толышә хәлғи һәваркәшәтиш кардә. Әве, әмә бәпе бә вырә быроснәмон чәј хаһиши, дастбыријә оныгәтәмон әј”. Мылхәс, бә ғәрор омәјмон ки, и тон коғәзи бә ғарз быдәмон бәј.

Һәлә ыми вотејдәним ки, ә хонәхо пешы огордынише чәмә коғәз, әј бывотым ки, пијо нывыштыме, че ружномә чичыш һестбе (һәмчинин Мәдәнијәт мәркәзи мыһијән!), һәммәј мандин нәшријоти һывоскә ихтијорәдә. Пешы аз бешим омәјм бә Москвә, һәни хәбәм ныбе, чич бе, чич ныбе. Әмма пешы зынәме ки, чәмә гыләј толыши (Хыдо нәһләт быкә бәј, пијејдәмни чәј номи бынывыштым!) пегәтәше ә мыһи, һәватәше ә коғәз! Чич бәбе карде, һар хәлғи дыләдә һежо шәғолон быән, чымибәчәтонән бәбен!

Гыләј комонән Мәдәнијәт мәркәзи кој бәрпо кардебе. Сәадәт миәллим Мәркәзи сәдри мыовинбе. Әв рози бе ки, сәдрәти сәлоһијәтон иҹро быкә. Ымијән бывотым ки, бә ды сори дыләдә чәмә умуми коәдә ән веј зәһмәт кәшәкәсон гыләјни Сәадәтбе! Ыштә вәзјәтыш анә чокән ныбо, әнҹәх бо умуми кој һичи мызојиғә кардејдәныбе! Бә һар вырән, бә һар һукмәти идорән дејәмә шејдәбе.

Ружи де Сәадәти бә иҹо шимон бә Ланкон. Ланкони сәриҹро Јашар Рзајеви ғәбулыш карде әмә. Мәсәләмон ној чәј вәдә ки, Мәдәнијәт мәркәзи Ланкони пәрдиси (бахши) фәолијәти бәрпо быкә. Дејәмә шин-шини гәпыш жәј, сыханыш дој, әмма пешы әмәлыш ныкарде бәштә сыхани. Интаси бәчәј иҹозә дијә кардәкәс кибе?! Әмә ыштә кој кардејдәбимон, чандә кәрә Ланкони дијонәдә иҹлосымон дәвоније.

Бә Мәдәнијәт мәркәзи жәго гыләј иҹлосән сәдошон кардә бе әмә бә Шәғоләсе. Омәјмон, гырдә бимон диј мәдәнијәти кәј бинаәдә. Иҹлос бино бе бәпештә зынәмоне ки, Мәдәнијәт мәркәзи иҹлос ни, партијә иҹлосе, мәғсәд Озорбојҹони хәлғон бәробәрәти партијә кој бәрпо кардеје. Рәһмәтуллаһ Мәһәррәмәли Нәҹәфов ыми мәсеәдә, пијәше етироз быкә, воте, “әмәнышон сәдо кардә бә “Авестә” ҹәмјәти иҹлос, жыго рост бешејдәнихо!”, аз гәдә-гәдә вотыме бәј ки, һәни ко-којку дәвардә, ајбыш ни, боәмә чы фәрғыш һесте ки, быдә хәлғи ко бышу бә нав. Ныште.

Мылхәс, Әләкрәмымон выжније (ғијаби) Партијә сәдр, се кәсымонән (гыләјни азбим) выжније бәј мыовин. Чы кој һәхәдән вејә вот-вожон быән. Әмма әвони һәммәј огәтејдәм бә кәно, иглә мәсәлә вотејдәм: Чәј ән јолә хәј әвбе ки, чымибәчәтон чәмә имконымон һестбе ки, сијоси партијә номо бәјонотон быдәмон бә бејнәлхәлғ сохтемонон.

Пешы омәјмон бә Боку. Әјо гырдәмон карде чәмә ҹәмат, омәјмон, јодәдәм ни, ки тәшкилыш кардәбе, гыләј мәктәби синифәдә гырдә бимон, Партијә Боку тәшкилотымон бәрпо карде. Хансуваровымон выжније чәј сәдр.

Һар гылә тәдбирәдә иштирок кардејдәбимон – ҹурбәҹурә мызокирон, иҹлосон, конфрансон ијән ҹо чијонәдә.

Ружи Мәтләб Мутәллимови сәдош карде әмә бә Милли мәҹлиси бина бә иҹлос. Сывој Варғәдизи тыркон, чәмә Бокујәдә жијә номинә мердонән һәммәј әјобин. Вотыше ки, әмә бәпе ыштә региони партијә бысохтәмон. Хәјли гәпыш жәј. Кали кәсон тәрәфдор бешин, тарифышон карде әв. Пешы аз гәпым жәј. Вотем, “жыго партијә бе чокә чије, ым лозиме, чумчыко чәмә регион һежо лынг-ләғы жијәдә быә. Интаси ијо ән јолә мәсәлә бымәдәј ки, ки бәбе чә партијә јол? Чумчыко чәмә регионәдә толышон ијән тыркон жијејдән. Әве ја бәпе чә партијә дыглә һәмсәдрыш быбу – гыләј толыш, гыләј тырк – јаанки и кәс жәго гыләј одәм быбу ки, региони ҹәмат бызны әј, һәмән бышу чәј думо. Мадәм ым тәдбири навәжә тыниш, жыго дәрәсејдәм ки, ты пијејдә быби чә партијә сәдр. Чымы бәты һич етирозым ни, пијејдә быби. Интаси ком толыш бәше ышты думо? Детобә ымружнә ружи чәмә регионәдә иглә мерд һесте ки, тырк быбу ја толыш, мәхлоғи вејни һәм зынејдә әј, һәмән де һәвәси бәше чәј думо. Ым шәхс Әләкрәм Һуммәтове! Гирәм шымә етирозон ныбо ки, әв быбу чә партијә сәдр, әмә һестимон бы коәдә. Чумчыко 90-нә сорон сыфтәку жыго чандә кәрә жыго “регионә сохтемонон” сохтә быән, чәвон һәммәј јол тыркон быән. Чы региони бынәјнә хәлғ толышонин, шымә бәпе бышән толышон думо. Һәни дәвардин ә вахтон. Есә толышон һәни асписән! Вәсе һәни чәмә сипиришон егынин шымә думо!”

Вагиф Мусајеви сәдош дој бәчымы сәдо, әјән вотыше чымы вотәјон. Мылхәс тәдбир выло бе, “нумрә” дәныварде.

Пешы и кәрән кинотеәтр “Боку”јәдә Мәтләби гыләјән иҹлосыш дәвоније, әмәнышән сәдо кардәбе. Бы сәфә боштә “Сосиал әдоләт” номәдә партијә сохте фикәдәбе. Ијоән чымы сыхан игләбе: Әмә әшынимон тыркон думо! Бешимон шимон. Пешы Русијәдә мәсәме ки, әј сохтәше ә партијә. Де һәјфи ки, чәмә кали толышонән шән чәј думо. Ымијән бывотым ки, пешы әвонән пәшимон бин бәштә кардә ғәләти, интаси һәни ым ғәләтышон кардәбе. Һежо һәмон ә шәхсон ымружнә ружәдән һар гәмәсә толыши дојдән бә тыркон по, ыштәни лу-пуст кардејдән Озорбојҹони ијән тыркон роәдә! Әмма чәвон “музә выззә” һәни рәсејдәни бә толышон гуши, есә ҹо зәмоне! Хыдо нәһләт быкә бә жәләвонә толыши! (Һандәкәсон бәзнен воте ки, бочи гәтејдәним жәләвонон номи? Иншаллаһ, чәвон һар гыләјни камил сијоси портрети һозы бәкам, гылә-гылә ебәдаштем әвони бәчәмә хәлғи! Әве һәлә ки быбахшән мыни!)

1995-нә сори сыфтәдә ләзгијон дәвәтышон карде әмә бә мәшвәрәт. Огтај, Заһирәддин ијән аз шимон бә 8-нә микрорәјонәдә бәчәвон офис. Се кәсбин – чәвон партијә сәдр Фәхрәддин Ајдајеви ном чымы јодәдәј. И кәси номи бәштә јод зынејдәним варде. Әмма семинә кәсым пешы Москвәдә винде. Әв есә Русијәдә бә ләзгијон гыләј сохтемони јолјәти кардејдә.

ҺӘШЈӘ: Де һәмон одәми әлоғодор гыләјән мәсәлә ғејд быкәм: 1993-нә сори әмә Ланконәдә беәдә, ружи Әләкрәми сәдош карде мы, воте, “Русијә Федерасијә сәрвәзир Черномырдини хәбәш вығандә ки, аз бышум бәчәј ғәбул. Әмма вотәше ки, бә нијони бышум! Вотем, әбыни! Воте, бочи? Вотем: 1) Чәј нијәт пок быәбәј, бочи бә нијони сәдо кардејдәбе тыни? 2) Бы незони тынышон дәвәт кардәбе бә Ирони Осторо. Чок бе ки, вахтәдә зынәмоне ки, мәғсәд әве ки, тыни әјо быгәтын, тәһвил быдән бә Һејдәри. Черномырдин Һејдәри канә дусте. Истисно әбыни карде ки, чәј мәғсәдән һежо әве ки, тыни быгәты, тәһвил быдә. Әве, мәтләбыш покебу, быдә рәсми дәвәт быкә тыни ки, Хыдо ныкардә, гыләј ғәдо-бәло беәдән, әмә ышты һәвари кәше бызнәмон бејнәлхәлғ сохтемонон навәдә! Не, гирәм ты һәғиғәтән пијејдәбу жәго гыләј сәфә сә быгәты, бој жыго быкәмон. Бәшты сә гыләј чиј бо, хәлғ бә јавә руж бәманде! Бәвон бывот, быдә мыни ғәбул быкән. Бәмы һарчијән быбо, чыми зијоныш әбыни бә хәлғи кој. Аз бә нијони бәшем бә Москвә”. Воте, бәс чокнә бәшеш? Вотем, “ләзгијон дәбәвонен мыни марзо, бәшем”. Жыгоән бә ғәрор омәјмон. Аз омәјм бә Боку. Нәшријоти бино иминә мәртәбәдә виндымонымон карде де се кәс ләзги. Чымы пијо вотә һәмон шәхсән чәвон дыләдәбе. Вотыме ыштә мәғсәд, вотен “бә чәш!”, бәкамон. Аз омәјм бә Ланкон, әмма әнәһој дәныварде, Әләкрәми дештә “каналон” умутыше ки, ләзгијон һәватәшоне мы бә Озорбојҹони Милли бетәһлукәти вәзарәти! Демијән чымы сәфә манде...

Һа, ләзгијон ымонышон воте бәмә: “Гыләј республикә сәвијјәјнә шәхси пијејдәше ки, Озорбојҹони бынәјнә хәлғон партијә бысохты, чәјо ым партијә һукмәти бә даст быстәны. Әј бәмәш асбардә ки, әмә гәп быжәнәмон де толышон. Гирәм шымә рози быбошон, шымәни ғәбул бәка, тәфсилоти бәзнешон”.

Вотем, чымы билон, иминәни, Озорбојҹонәдә есә республикә сәвијјәјнә бынәјнә хәлғи нымојәндә һәлә ки и кәсе, чәј номән Әләкрәм Һуммәтове! Иглә әј бо ымружнә ружи дештә әмәли сыбутыш кардә ки, лојиғе бә жыго номи! Сывој әј ҹо жәго одәм аз зынејдәним! Интаси мәсәлә һич бымәдән ни. Шымә нывотошонән, аз әлбәһол сәрәсәјм ки, кије шымә ә вотә шәхс. Ым вариант һич даст дојдәни бәмә, шымәнән чанә ди ни, есијән чәјку, чумчыко ым провокасијәје! Быми сыбутән ыме ки, мадәм шымә зынејдәшон ым мәсәлә, бызнән ки, Һејдәр шымәсә веј бәнав хәбәдоје чымику, чумчыко ым Һејдәри ыштән тәшкил кардә провокасијәје! Шымә сәғ, әмәнән сәломәт!”

Огтај де Заһиријән чымы вотәјонышон воте. Бешимон омәјмон. Ыштә арәдә мыәјјәнымон карде ки, һәмон шәхс Ровшән Ҹавадове! Пешы и кәрән әвон сәдошон карде әмә, әмма чәмә тожә сыханымон ныбе, ыштә вотәјсә мандимон.

Чич бе чы провокасијә охој? Марти сыфтәдә республикә телевизијә нишош дој ки, чокнә Һејдәри ғәбулыш карде че ләзгијон “сипиришон”, дастбәгиј бе дејәвон, бәнә зандәго ыштә гуги лыште ғәзинә лыштыше әвон, воте, әмә һәммәј иглә хәлғимон, ләзгијонән чәмә быјән, чы хәлғи чы ишкилоныш һесте, һәммәј һәлл бәкамон!” Пешы мәлум бе ки, демијән Һејдәри ләзгијоныш бә даст дәној, тәҹридыш карде ым хәлғ!

Мартә манги, чымы зынәјку, 17-дә шәви нимәдә де автобуси омејдәбим Ироно. Автобус рәсәј бә Боку нези, бәнемон постышон ноә, һич гылә машини вадојдәнин. Тосә маштә мандимон әјо. Мәлум бе ки, һичмәсә, Ровшән Ҹавадови ғыјомыш рост кардәјбән! Де чичон сә бе ә ғыјом, шымә чок зынејдәшон! Бәс ләзгијон мыжди чич бе? Һәмон ә Фәхрәддин Ајдајевышон тәјин карде Гәнҹәдә бә гыләј “пулинә” довләти идорә јол! Чә дыкәси пешынә еғволику хәбәм ныбе. Ижән вотејдәм, семинә шәхсым Москвәдә винде. Һежо ијоән детобә ымружнә ружи ко кардејдә бә Озорбојҹони!

Ымони һәммәј вотеәдә мәғсәдым әве ки, быдә һандәкәсон бызнын ки, әмә ангыл ныбимон бә һич гылә провокасијә ијән ҹо һәнәкон, хыдмәтымон карде әнҹәх бәштә хәлғи, имконымон ныдој ки, әмәни окырнын бә ҹурбәҹурә провокасијон!

Идомәш һесте

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|