ПЭРИ НЭНЭ

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 3 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

ПӘРИ НӘНӘ

Бәһмән Салеһ

 

            Че нонзәминә әсри охој-охојәдә че Лики ди Перзәкужәдә Пәри нәнә гырдә кардыше бәштә сә ыштә фәрзәндон, вотыше:

            -Чымы баләлијон, мол-мәлә, пәсон-һәјвонон варде вахте бә зымһор. Шымә јолә боә Мусејиб, чо зоә ијән гыләј кинә боме демы, бәшемон бә Толыш (арон). Амбуронәдә (че Масали ди Рујәкәноәдә) ебәвојмон. Доәме че зымһори сејмон, сәме чекән. Амбуронәдә һестымоне незә одәм, һозы быбәнән, чанә воә-воши гәтәшни роон, бошамон.

            Чандә ружи бәдигә әвон Толышәдәбин. Че Рујәкәно пештәдә, - Бутә тәпәдә, - ғаһал ежә бе, бо мол-мәлә ијән пәсон һај ҹо-ҹо чәпәјнә кумә (гочә), ғәлә сохтә бе. Мол-мәлә әтрофәдә човнејдәбин, шангоне ијо вардејдәбин.

            Мыддәти жыго дәварде. Зоон де молон шејдәбин, һырдәсәонән дастко бејдәбин. Кинон комәг кардејдәбин бәштә моә.

            Ружи ко хәроб бе. Пәри нәнә кумә рытејдәбе. Дастәј аспо омәј манде че кумә гәвисә. Гыләјни беше бә нав, хәбә сәше кәхыванд:

            -Мусејиб кәдәј?

-Мусејиб шә де молон, ди боме. Ты Јолә хан ниш? Чич лозиме?

            -Пәри нәнә, ғоч лозиме.

-Ғоч ғырбоне бәты!

            Пәсон незә роәдәбин. Пәри нәнә гәтыше гыләј вәзминә ғоч, доше бәвон. Ғоч че нокә тәргәдә шој-шој карде-карде шин бәди Мәдо.

            Чиј дәвардә ныбе, хан ижән омәј. Бы сәфә ҹојлинәбе:

            -Пәри нәнә, ә јолә ғочијән быдә быбәм, тынијән бывиндым.

            Пәри нәнә чот кардыше:

            -Ты ханбозиш дәмә? Бәты данибәме ын һәрәкәт!

-Лади ғырбон дојдәбиш ғочи, ысә һәвәр-зувур омејдәш?

            Хани даст ғандыше че Пәри нәнә синә, дастыш раст омәј бә сылинә һијә. Дыминә зәрбә гыније бә хани пешти. Хан гули бе асписә сару. Сыпә есијәј пәсонку, сәпорәј ханисә. Хан сәпо әштејәдә сыпә шодоше ыштән чәј пештисә. Дәманде хани коше, етырније. Хани ванг бекардыше, рост бе чәј вај-шивән. Пәри нәнә очығәј бә сыпә:

            -Присто, рәд быби!

            Сыпә ҹо бе ханику. Хани һәволә доше татари Пәри нәнәсә. Пәри нәнә доше сылинә һијә бә татари вә, сәше әв че хани дасто. Едаштыше татари бә хани, вотыше:

            -Чанә сәломәте ышты сә, беши быши!

            Хани сәше татари, ижән һәволә доше Пәри нәнәсә. Жени ижән һәвоәдә сәше татари чәј дасто, едаштыше бәј:

            -Чанә ҹоны сәломәте, беши быши!

            Хан пеныманде. Пәри нәнә вите бә кумә, беше бә би де тифанги, ноше тифанг појсә, окырнише:

            -Мыни жен, ыштәни мерд виндејдәш, мыни оҹиз, ыштәни зырәк зынејдәш? Мәсәни ки, әбыни че әслони нијә-моә?

            Хан бәрк тарсәј, опыртије бә думо, шодоше ыштән асписә, пијәше бытожно бышу. Пәри нәнә һиски доше сыпә. Сыпе де лади шодоше ыштән асписә, ешкырнише хан сару. Пәри нәнә итонә доше сыпә, ныште че хани синәсә:

            -Тыни бәдом ванг карде че императори тоно, де мырдолә сыфәти ҹәвоб дој бәзнеш әјо? – Гәтыше че хани кәш, рост кардыше әв: -Чанә ҹоны хәше, беши быши!

            Хани кутыш кујәј, ше, ноконән думо әј. пәри нәнә тывох бе, ныште бәсә һалә сығисә, ыштән-бәштә вотыше: “Ләнәт бәты, кујә шәјтон!

            Чандибәчандон Пәри нәнә әште сығисә, беше бә Бутә тәпә сә, һиләвулә кардыше, фәрзәндон омәјн гырдә бин. Гәп жәше әһволот, доше әмр:

            -Молон, пәсон ијән куч-кылфәти пегәтәмон, бошамон бә Улумә рујә дылә!

            Жәгоән кардышоне, бешин бә Улумә рујә дылә. Зәнгелә хыликујән бешәбин, че Зәнгулә банди сәјку гыләј барзә сәдо омәј бә гуш:

            -Пәри нәнә, быманд, мәши.

            Пәри нәнә сәдоку зынәше ә одәм. Кәблә Јусифбе сәдоәкә. Јусифи бә дасти һәво роснише ыштән бә банди бын, вотыше:

            -Хәбә һестыме шымә гулгулику, һиҹо мәшәнән. Оваштәнән бә Әһмәди һи. Сәһмон быкән че Әһмәди осјоку ә тәрәфәдә быә вырон. Мәтарсәнән. Һички әзыни бәшмә гыније. Одәмон бәвғандем бәшмә комәг. Мир Авдылла ханән демыне.

            Пәри нәнә веј шо бе, арс емәј чәј чәшоно:

            -Ғырбоним бә Мир Авдылла хани ҹәдди! Чымы сәлом-дыво быросниш бәј!

            Пәри нәнә дештә хыјзони ијән мол-мәлә оваштин руј бә дим.

            Јусифи че Һышкәдә ҹоһилонәдә, Мир Авдылла хани че Мәдо ҹомәрдонәдә вығандышоне комәг бә Пәри нәнә. Бахшән вардәшонбе: гыләј банди тәкә кубыз, се гит кужкаг, чангури ијән тәнујә нун…

            Һәмон ружи Јусифән, Мир Авдылла ханән бин че Пәри нәнә палијо. Аспә һәжин омәј. Мир Авдылла вотыше:

            -Ә кофире навәдә, әмандәјән ҹоһил-ҹәһилонин, гәдә-гудонин.

            Јусифи тәклиф кардыше:

            -Әвон ешејәдә бә руј дылә әмә тәјли быкәмон ыштә тифангон бә һәво. Обәгарден бәвитен. Оныгардон, пештоно пебәбырнемон чәвон рој…

            Чә жапәо, - Зәнгелә бандо Родарә Јоләхан дештә дастә камиши мандәбе бырәсо бә рујә дылә. Бә Јоләхани хәбә роснишоне ки, Пәри нәнә дештә куч-кылфәти че Әһмәди һијәдә – осјо соәдәј. Родарә хани доше әмр:

            -Мол-мәлә банә бәкардемон бәбардемон, чәвон ыштәнијән обәчынемон. Кујәни бәкујемон, кыштәни бәкыштемон. Быдә и кәрән нывон бы мәһол. Пәри нәнә бәчымы гиј. Ә жен бәпе егыно бәчымы по!..

            Пәри нәнә тәрәфо һәммәј родарә дастә бә чәшбин; мышоһидә кардејдәбин. Бә комәг омәкәсон ғәстонә доәшонбе ыштә бә далдә. Че Јоләхани дастә виндејдәныбе ымони. 

            Че Зәнгелә банди бә руј дијә кардә рәғо Кәблә Јусифи ијән Мир Авдылла виндышоне ки, ешин бә ру че Јоләхани аспоон. Тәјли кардышоне бә һәво ыштә тифангон. Че родарон пешти тәрәфәдә, - че Әли кумә рәғи тоно гити гулә тыпәј ки, жыго бызын, әвәву чәкәј, еһаштыше гыләј отәшә пард чы бандо бә банд. Родарә хан пеларзәј, гордынише че аспи сә, огарде бә пешо, әмандә аспоонән бәди әј. Родарә хани вотыше:

            -Јусифе де Авдылла. Ајб быбу! Әвон ыштәни дојдән бә нокон, емә-мемә одәмон тәрәф, бешејдән бә әсәб-нәсәбә, нәҹобәтинә одәмон вә. Чәвонку шикат бәкардем бә пристави! Һај-һај, арәо бешәмон, рукә хани дијәкә, гулә ғандејдә бә Јолә хани!

            Јолә хани жыго тожнише ыштә асп, дештә дастә бә иҹо гин бин чәшәпардәку. Кәблә Јусиф, Мир Авдылла ијән чәвон нокә-ноибон хәјли сырәјн бәвон. Кәблә Јусифи сәдо кардыше Мир Авдылла бә кәно, вотыше:

            -Әғә, бәшты ҹәдди ғыбоним, әғылон быдә пегәтон шәлон, ешун бә ру. Әмәнән быпоәмон гәдә-гәдә.

            Мир Авдылла де зәнди ерәхәј бә Јусифи, јәни воте пијәше ки, “сыхан һесте бәтыку, бывот, гушым бәтыкује”. Јусиф фамәј ын ејһоми, дәвом кардыше ыштә сыхан:

            -Гәп быжәном боты чымы ијән Пәри нәнә арәдә быә гыләј вағеәку. Бә шәрти ки, сыр быбу. Сыхан дојдәш?

            Мир Авдылла доше сыхан, Јусифән дәманде бо гәп жәј:

            -Һәлә шәныбим бә Кәрбәло, шакәр һестымбе кали гынон кардејәдә. Ым жен дустбе де Тәғи кәј хыјзони, ысәтән жәгој. Синин ијән ағылманд бе горыш һәммәј бәј вотејдәбин Пәри нәнә. Әнҹәх чәј речинәти, ғәшәнг бе ҹәлб кардејдәбе мыни. Пијәме фејз быстәном чәјку. Пәри нәнә омејәдә бә Тәғи кә, азән овынә бејдәбим әјо. Фырсәт нәвејдәбим ки, бә даст бијәм әј. И кәрә дәғандыме бә хәлвәт, вотыме бәј ки, бој бәмы. Пәри нәнә нишо доше бәмы ыштә тоно ныштә әғыл, вотыше:

            -Хыдоку бытарс, әғыл һесте ијо!

Виндыше даст кәшејдәним, рози бе:

            -Соәдә тәвилә һесте, хәлвәт быкә, быши дәши, азән омејдәм…

Шојбәсә бим ки, жыго һостон сәрост бе ко. Шим бә тәвилә, һозы кардыме вырә. Чиј дәныварде, бәнем омејдә. Жәше бә кылид че тәвилә бә чымы сәпе, беше ше. Хывәти гәтыше мы ки, кәсојб боме бәвинде мыни ијо, чич бәвоте? Ым чы кәхәроби бе, дәшим?   Дәғиғә огарде бомыно бә сор. Чандибәчандон Пәри нәнә омәј, бијо вотыше бәмы:

            -Мәсәмбе ышты бенамус бе, раст омәныбим. Тобә быкә, вадәм тыни. Ја не, бәвотем бә Тәғи бојли, быдә һу быкә тыни.

Доше бәмы тобә карде ки, аз һәни даст нибәғандем бә хәлхи намуси. Се кәрә пеһандыше, вотыме, окардыше бә, бешим тәвиләо. Чә вахтику һовы-боәти әһд кардәмоне.

            Мир Авдылла хани вотыше “Әһсән!” бә Пәри нәнә унвон, тариф кардыше әв:

            -Әв че толыши исмәте, абрује, мыбориз гыләј жене! Гулә бығандо, хәтәнг әкәни. Ты комәгиш бә бе даст-почә одәмон, әвән хәјмандә жене. Ыштәнымон арәј, бе етибој ышты тобә, - Мир Авдылла хани пијәше зәрфәти быкә, - егынош бә шәјтонә вәзјәт, ижән ро бәдош бә шәри, чымику веј тарсејдәм.

            -Не, әғә, ғыбоним бәшты ҹәдди, зијорәт кардәме бәшты ҹәдди, - имом Һусејни ғәби-шәрифи, бәбе шәјтон бә даст дәнә мыни?

            Һар дыјнәни сырәјн, пејку ешин бә рујә дылә, оваштин руј, омәјн че Пәри нәнә тоно. Ијо че Јолә хани рәјрә вите, бә думо едјәсе – тылеку вотејдәбин, сырејдәбин. Јусифи хаһиш кардыше ки, Пәри нәнә дәј шонә даве барәдә гәп быжәно. Пәри нәнә де сылинә шонә бәј чы ҹур дәчыпније һәхәдә вотыше, нокә-ноиби ғәш кардыше сырәку. Охојәдә Јусифи вотыше:

            -Бо ели “Пәри нәнәш”, бомыно “Пәри һовә”. Чы еһтијоҹы һесте, бывот бәштә бывә, быросном бә вырә. Ышты ын баһашт-пуркәм тифанги нише чәм, бијә ын овәјнә тифанги де пәтронә ғатәри бә иврә дојдәм бәты.

            Мир Авдылла ханијән доше бә Пәри нәнә гыләј пурә ғатәр. Мусејиб әште, кардыше дәвон сә-зывон. Че Пәри нәнә фәрзәндон һәммәј әштин. Кәблә Јусиф ијән Мир Авдылла хани, чәвон дастәдә быә одәмон диммачоне кардышоне дәвон, де әдәби дәро кардышоне – дәвонишоне, огардин. Пәри нәнә гырдә кардыше ыштә хыјзон, вотыше бәвон:

            -Балоным, че ели-хәлғи вәдә синә быжәнин ын шәкәсон, хәлғә дустонин, чәмә пештин, пасибонин. Огәтәнән чәвон һурмәти. Де ростәти, һәлоләти дәрәмурд быкон, чокә дустонон бәбен.

            Бы һијнәдә Һышкәдәо Тәғи дештә әмәлә омәј беше:

            -Мынијән јодо бемәкәнән!

            Че Пәри нәнә хыјзони әһвол тикәјән чок бе; пәсә вә обырын ки, мәнғәл бынә ки, симәвар быгылвон ки, сурфә оғандәкәс ки… Тәғијән дештә немык, бырз, вуршә, нат, натә чо, һәни чичон вардәшныбе… Һежо и хырҹин тәнујә нун вардәшбе! Мәҹлис ижән тожә бе, һәммәј ныштин бә сурфә, һардышоне, дошоне-сәшоне. Вот-вот, сырә нујә, шинә гәп… Пәри нәнә ерәхәј бын мәрәкә, бәштә хыјзони, рост кардыше ыштә дастон бә Хыдо дәрго, дылисыхто дыво-сәно кардыше:

            -Һа чымы Хыдо, ты чымы хыјзони огәт ағылрәсә ијән ағылнырәсә мысибәтику, ниҹот быдә бәмә, ја Рәббәл-аләмин!
            Хыјзонијән вотыше Амин!

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|