Толышон fэдимиjэдэ чич вотеjдэбин бэ зэмини

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 29 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 

Толышон ғәдимијәдә чич вотејдәбин бә зәмини

Лејла Шәрифова,
ТМВ – 13.06.2016 с.

            Ғәдимә ироны`жон  “зәм” вотејдәбин бә зәмини. Чәмә есәтнә зыво`нәдә ым сыхан мандә “зәмин”и ғәзинә. Ыми`јән бывотым ки, Ирони хәлғон вејни тосә есә жәгоән вотејдән ым сыха`ни. Интаси әјән зынәнини`мон ки, чандә гылә ҹо мәно`нәдән око доә бејдә ым сыхан.   Мәсәлән, толышә зывонәдә һәмән “хок” вотејдән бә зәмини, бә кијә, тәну дыләдә мандәјән вотејдән “кијәхок”, “тәнујәхок”. Сывој ыми, чәмә зывонәдә зәмин сыхани ифодә кардејро дыглә ҹо сыханән һесте:

·        бум; 

·        лет.

            Сыфтә ыми бывотым ки, есә һәмон сыханон чәмә толышон “зәмин”и мәноәдә ҹо око дојдәнин. Әмма кали ҹо сыханон тәркибәдә әвон һәлән һәмон мәно дојдән. Мәсәлән: 

·        бумәсеф – уруси зывонәдә “картошка”. Һәрфи мәноәдә “бум” – зәмине, ијән “сеф”, јәне “зәмини сеф”; 

·        бумәтум јаанки бумијәтум”. Һәрфи мәноәдә: “бум” зәмин ијән “тум”, јәне “зәмини тум”. Әјән бывотым ки, детобә есә Деғи кали дијонәдә, мәсәлән, Рәзгоәдә око дојдән “бумијәтум”  сыхани;

·         Бумәку” – урусон вотејдән “мозоль”, тыркон вотејдән – “дөјәнәк”. Һәрфи мәноәдә: “бум” – зәмин ијән “кујеј”, јәне “зәмини кујә вырә”;

·         Бәлет – урусон вотејдән “ворота, воротище”, тыркон вотејдән “дарваза”. Һәрфи мәноәдә: “бә” - “дверь”, “гапы” ијән “лет” (зәмин), јәне “чымы зәмини бә”; 

·        Кәлет - бәлет – уруси зывонәдә – “забор”, тырки зывонәдә “һасар”. Һәрфи мәноәдә: “кә” ијән “лет”, јәне “чымы кәј зәмин”, “кәҹо”; 

·        Шәлет –Зәмини памје воһиди ғәзинә око доә бејдә Рәзгоәдә ијән кали ҹо дијонәдә. Мәсәлән, вотејдән “и шәлет зәмин”.

            Һа чымы азизә хәлғ! Есә виндејдәшон ки, чәмә зывон чанә гәнҹин ијән речине? Бочи бәс чәмә зывонәдә зәмини ифодә кардә анә сыханон һестин?  Чумчыко чәмә хәлғ ныштә хәлғе. Чыми мәноән ыме ки, веј-веј ғәдимијонку жыго чәмә хәлғи жимон банде бә зәмини. Чәмә хәлғ бә ныштә жимон дәвардә ружику һежо зәминыш каштә, дечәј пероснијә рузијон ыштә хыјзоныш нығо доә. Һәмән зәмини димәдә чәмә хәлғи боштә кә-бәш ежә, хыјзонсојб быә, кәмашыш кардә боштә!

            Әмма бәшмә мәслоһатым ыме ки, һәлә тади мәгәтән. Чумчыко зәмини һәхәдә ыштә гәпым һәлә бә сә жәни. Мәсәлә бымәдәј ки, зәмин һәмән хәлғи жијә мәзәје, чәј вәтәне. Әве чәмә хәлғ бә Вәтәни вотејдә “сәрзәмин”. Ымијән бывотым ки, мијонә толышә зывонәдә Вәтәни ифодә кардејро око доә бејдәбе ҹо гыләј сыхан, јәне “механ”. Де һәјфи ки, есәтнә толышә зывонәдә мандәни ә сыхан. Әмма аз бовәмандим ки, са-са пенҹо сор бәнав мәвужи чәмә толышон око доәшоне ә сыхан. Бымијән бовәм һесте ки, мәвужи есәтнә чәтонруј толышон кали диалектонәдә бәлкәмән һәмон сыхани есәтән око дојдән.  

            Ғәрәјз ыми, чәмә толышон “мәзә, каштыгыл, һи, гырдо-кәно” мәноәдә гыләј ҹо сыханијән око дојдән: “һәндәвәр”. Чы сыхани сәвон шејдә бә ғәдимә Ирони anta-vara сыхани. Веј мәрағинә чије ки, есәтнә Ирони хәлғон һич гыләјни зывонәдә бәмы раст омәни ым сыхан. Интаси чымы һәмрон – Хәрәбоғи ермәнијон - вотејдән ки, чәвон диалектәдә һәмон сыхан һежо бә мәноәдән око доә бејдә. Чымы зынәјку, хәрәбоғыжон чәмәку пегәтәшоне ә сыхан.

            Һа, хосә бывон ијән һовон, гыләјән мәсәлә бывотым ијо ки, ғәдимә ироныжон мығәддәс зынејдәбин зәмини, әве бәј вотејдәбин спандармат, јәне “мығәддәсә зәмин”. Кали мијонә Ирони зывононәдә ым сыханышон око доә “ҹәһәнными” мәноәдә. Гирәм чы сыхани овҹ карде нәзәро дијә быкомон, бәвәдә һич гыләј чочинә мәно ни бы мәсәләдә. Чумчыко бәмә мәлуме ки, ғәдимијәдә веј вахти бә зәмини дијә кардејдәбин бәнә “зирзәми”, “чоли”, “жијәдәзәмини кочи”.

            Ијо омәјмон рәсәјмон бә зәмин сыхани гыләј ҹо мәно. Шымә чок зынејдәшон ки, чәмә зывонәдә жыго гыләј сыхан һесте: “зымрых”. Пијо вотыме ки, ғәдимә Иронәдә “зәм” вотејдәбин бә зәмини. Бәзнешон парсе ки, зымрыхи чы әлоғәш һесте де зәмини? Ыми бызнән ки, һәмон ә “зәм” сыхане ки, бы сыханәдә мандә “зым” формәдә. Чок-чоки фик быдомон, бәвәдә мәлум бејдә ки, “зымрых” кафтә (мырәккәбә) сыхане, “зым” – зәмине, “рыхи”  мәноән ғәдимә Ирони зывонәдә “силә, тул, тулһорә, ағәнәғ”е. Әмә ки есә зымрых вотејдәмон, тыркон быми вотејдән “батаглыг”, урусонән вотејдән “болота”.

 

ТМВ : Толышон ғәдимијәдә чич вотејдәбин бә зәмини

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|