ТОЛЫШОН ИЈЭН ЗЭМИН

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 11 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image
 

ТОЛЫШОН ИЈӘН ЗӘМИН

Лејла Шәрифова,
ТМВ – 13.06.2016 с.

            Чымы хосә бывон ијән һовон!

            Есә ијунә манге. Нәведәм со-бәдә, бәчымы чәши вә омејдә чәмә хосә Вәтән Толышстон. Бәнә кино ленти чымы чәши вәо двардејдән кадрон. Чәмә сәрзәминәдә есә аләфәжә`је. Јолику бә рук, жены-мерд һәмәкәс аләф жәјдә, әј һышк кардејдә, чәјо гырдә кардејдә, ыштә мол-мәлә зымыстони пирпази гәтејдә.

            Зинә ныштәбим әјвонәдә, дијә кардејдәбим бә доон, чымы жимони гыләј епизод бәчымы јод омәј. Бә ғәрор омәјм ки, деми әлоғодор ыштә кали фикирон бахш быкәм дешмә.

            Тәғрибән понзә сор бәнав аз Санкт-Петербурги Гертсени номәдә институти (есә, чымы зынәј университете) тәләбәбим. Ружи нывыштыме Германи зывононәдә диј тәсәруфоти терминон һәхәдә гыләј курси ко. Хәјли нәвәјм бә китобхонон. Бәвәдә интернет ныбе ки, окәј компјутери, материалон һәммәј быбун ышты вәдасти. Мылхәс, хәјли китобоным һанде, пијејдәмбе чокә ко бынывыштым.

            И кәрә дештә елми рәһбәри но-пегәт кардејдәбимон чымы мывзу, әј вотыше бәмы: “Лејла, ты бочи шејдәниш бә фылон профессори мәшғәлон? Охо әв шымә һәмзәмине, озорбојҹоныже! Әв һар һафтә чошанбә ружон Һынди-Авропә лексикологијә һәхәдә мыһозирон һандејдә. Ты чок зынејдәш ки, бы мыһозиронәдә Германи зывонон лексикән чок-чоки изоһ кардејдә. Чымы зынәјку, әв веј ағылмандә һәмән истедодинә алиме”, сәкыштәш жәј әј.

            Аз ыштән-бәштә шим бә думот: “Һа чымы азизә Хыдоа! Озорбојҹоныж бәке, Һынди-Авропә зывонон бәке!.. Гәвомәј һандејдә јәғын, фәғырә тәләбонән гуш дојдән бәј!”. Елми рәһбәри мәвужи хәбәш ныбе ки, чымы вејән хошым омејдәни тырконку. Әве һежо ерәд жәјбәдим чәвонку, дијәро нәвејдәбим. Есә омәбим де бә Петербург, әмма ијоән әвон пәјдошон кардә мы!

            Интаси аз нывотыме ым сыханон бәштә елми рәһбәри ки, одәмејәни, бердәм хошыш әвони чәвонку. Әвымән нывоте ки, аз толышим, озорбојҹоныж ним. Демијән жыго, бә ғәрор омәјм ки, есәнә чошанбә ружи бышум бә профессори мыһозирә.

            Тәләбон анән веј ныбин, кали пенә курсон тәләбон омәбин бә мыһозирә ијән кали миәллимон. Әј хәјли гәпыш жәј ғәдимә һындавропәвыжон диј тәсәруфоти һәхәдә. Ымијән бывотым ки, әв хошсимоә, чаләсә, барзыбылындә гыләј мердбе, де бовә гәп жәјдәбе, ыштә жә гәпи зынејдәбе. Интаси әв бә тырки мандејдәныбе. Тырконку быә шинәләвзәти ијән ноз-ғәмзә ныбе бәјку. Чымы азизон, чок-чоки фик быдошон жәләвонә тыркон веј раст омән бәшмә, һәмчинин, Русијәдә. Дијәро бочи бышәмон, һежо бә сәфир Былбылоғли нәзәр сәғандән, һарчи ошко бәбе бошмә!

            Бәмы омандәбәј, аз бә профессори авропәвыж әвотим. Ыштән-бәштә фикирым карде ки, јәғын Озорбојҹони тате, јәне парс. Пешо ыштән-бәштә ижән вотыме ки, не, зә, есә озорбојҹони татон веј мандејдән бә тыркон, јәне әвон тыркисән веј тырк быән!..

            Профессор гәп жәјдәбе тәсәруфоти формон һәхәдә, око дојдәбе бәчәвон һар гыләјни аид терминон. Сыхани бы вырәдә ибердәмәдә әј вотыше: “Һындавропәвыжон бә зәмини ҹури вотејдәбин, әмма ғәдимә ироныжон “зәм” вотејдәбин бә зәмини. Есәтнә Ирони кали хәлғон, мәсәлән, толышон “зәмин” вотејдән”. “Есәтнә толышон” ки вотыше, чәјо ыштә чәшоныш сәруте бәмы. Аз ыштәным гин карде. Профессор есә бој дәманде бо германон не, Ироныжон лексикә һәхәдә бо мыфәссәл гәп жәј. Думојәнды пеһандыше толышә терминон. Һежоән едјәсејдәбе бәмы. Азән нывыштејдәбим чәј вотәјон һәммәј. Интаси керахт быәбим. Тикәј бәдигә бәвотем бошмә чәј вотәјон, һәмон ә мәрағинә терминон. Ымруж ҹо гыләј бәрномәдә иглә чәвон һәхәдә гәп бәжем бошмә.

            Есә огардејдәм ыштә сыхани сәпе. Әј бывотым ки, ым чымы жимонәдә һәммәјсә мәрағинә мыһозирә бе! Думотин бешим аудиторијәо, икәрән бәнем профессор бә толыши сәдо кардејдә мыни. “Речинә кинә, камиши по дәжән!”, вотыше әј. Аз одјәсәјм бәчәј тәрәф. “Һа, мәвотбән шымә толышишон?! Бәс чокнәон зынәј ки, азән толышим?”, парсәјм чәјку. Әј бығәсырәш карде, чәјо вотыше: “Аз чандә соронин жијејдәм зәмини димисә, ханымә кинә! Аз тыни сәһв еғанде нәзним де ҹо һич кәси! Ышты чәшон, симо, ыштәни гон барде, ымон һәммәј бәчәмә мојнон аидин! Чәмә мојнон бәнә подшо һәрәмхонә женон нин, бәнә бәвон гынҹ-фынҹ кардејдәнин! Чәмә мојнон, жыбызын, чәмә Толышә бандонку очыкә гыләј тавин! Һәмән ки, һа чымы баләма, ком озорбојҹоныжә мојнә Германи лексикологијә убәмуте?”, сыре-сыре вотыше әј.

            Чәјо әј хәбәш сәј чымы ном. Вотыме. Чәјоән ыштән-бәштә фикирым карде ки, һәғиғәтән, әв ыштәнән озорбојҹоныж быәбәј, чәтин де фәнни тәдриси, дечәј умуте мышғол әби. Әв ижән сырәј, бәнә пыә ғәзинә едјәсәј бәмы. Аз бәнем чәј чәшонәдә ғәм-ғуссә һесте. Әмә деәј шимон бә буфет, чајымон пешомәј, хәјли гәпымон жәј... Ибердәмәдә әј вотыше: “Ты зынејдәш, зинә аз ныштәбим әјвонәдә, едјәсәбим бә Петербурги авәлоә осмони, икәрәмәдә чәмә сәрзәмин Толышстон омәј бәчымы јод. Охо есә аләфәжә рынәје!.. Есә мәвужи чәмә толышон аләфәжә маһнејон һандејдән. Ты зынејдәш, чанәдә жәго маһнејоным нывыштә?! Ты һич ыштәнән зынејдәниш ки, ымруж гыләј јолә бахшә биш бомы! Бә ко омеәдә, рој дырози ыштән-дештә һежо малхулјо кардејдәбим чәмә вылвылинә бандон һәхәдә. Дәшим бә институти канә бина, чәјо бә аудиторијә, едјәсәјм пенҹәо, бәнем ижән авәлоә осмоне ијән вош дәзынгијејдә. Һежо бы вахти бәнем, чәмә хосә зәмини гыләј бәјжи быә тав пемандә чымы навәдә, де мәрағи дијә кардејдә бәмы! Тынән хәбә сәјдәш ки, аз чокнә зынәме ты! Охо ым гыләј мистикәје! Аз чәмә сәрзәмини һәхәдә малхулјо кардејдәм бы ғәрибә мәһоләдә. Хыдоән тыныш вығандә бахшә ғәзинә, бәнә чәмә зәмини и вәслә. Ымијән бывотым ки, чымы ымружнә мыһозирә мывзу гырд ҹобе...

            Бы вырәдә профессор пурғыбо бе, чәј чәшон пур бин де арси. Әв әјште сәпо, мачәш карде чымы сә, жәгоән ашиш-ашиши беше ше. Әмма аз керахт-керахти хәјли һәлә ныштим әјо. Азән пурғыбо быәбим, кам мандәбе быбәмым. Чәј пыә ғәзинә чымы сәј мачә карде гырд чымы овғатыш тәлх кардәбе.

            Аз пешо һәни нывиндыме ә профессор. Тикәј бәпештә аз шим бә Москвә бо һанде. Әмма һар сәфә ијунә мангәдә, аләфәжә рынәдә бә јод вардејдәм чәј вотә сыханон: “Ыштә јодәдә чок-чоки огәт, толыш ијән чәј зәмин дејәнды иглә ҹонин! Чәмә зәмин ныбо, әмәнән нибәбемон. Чәмә зәмин әмәни иглә, воһидә хәлғ кардејдә. Озорбојҹони сәбәсожәти соронәдә ым нонәҹибон мәһвышон карде чәмә хәлғи әнәнәви тәсәруфоти формон һәммәј. Чумчыко чәвон мәғсәд толышон ыштә зәмино дәвилә кардебе. Һич вахти шомәдә ыштә зәмини, чымы кинә! Еһанә жимон тыни дәрбәдәр быкоән бә ҹо мәһолон, һич вахти мәбырын ыштә әлоғә дечәмә зәмини! Јодәдә огәт ки, дынјоәдә чанә сивилизасијон һестинбу, чәвон сохтәкәсон һәммәј ныштә хәлғон быән! Кучәријә хәлғ һич вахти сивилизасијә сохте нибәзне! Ты фәхр быкә ки, сивил гыләј хәлғи кинәш! Жәгоән хыдмәт быкә бәштә хәлғи конҹо быбошән!

            Һа, чәмә хосә хәлғ, чымы азизә бывон ијән һовон! Зинә ружи һежо жыго малхулјо дыләдә быәм. Зәмин һәғиғәтән чәмә ҹоне! Толышә зәмин мығәддәсе! Нығо быдән чәмә зәмини, бәштә дыл дәнән әј, бәвәдә әв һәғиғәтән чәмә бәбе! Јодәдә огәтән, әмә тырк нимон ки, быныштәмон бызә пусто дутә быә гыләј чоды дыләдә, әјән вәтән бызнәмон боштә. Әве тыркон бә һәмонә чоды вотејдән “ана јурду”, јәне “инә јурд”. Бо толыши Вәтән кәфшән ни, чоды ни ки, аләфыш сә бе, әвән бешу бышу бә ҹо кәфшән, әјо ежу ыштә чоды! Чәмә Вәтән чәмә зәмине, чәмә хосә зәмин! Әвон чоды әғылин, әмә зәмини әғылимон! Ыме чәмә чәвонку фәрғ! Чәмә әнкә-бобон бы зәминәдә жијән, әмәнән ијо жијејдәмон! Әвон әмонәт огәтәшоне ым зәмин боәмә, әмәнән әмонәт бәдомон әј бәштә әғылон! Һич вахти јодо бемәкән ыми, һовә бәшмә ғыбон!

            Быжијы Толышә зәмин – чәмә хәлғи ҹон!

Быжијы сәбәсожә Толышстон!

            Быжијы Толышстони Милли телевизијә!

 

ТМВ-13.06.2016 : ТОЛЫШОН ИЈӘН ЗӘМИН

 
  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|