Сэбэсожэти jа мэдэни мыхториjэт? Сэростэти конджоj?

Разделы

Архив

Пн Вт Ср Чт Пт Сб Вс
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Рассылка

Подписаться на рассылку:


  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Оцените содержание статьи?

(всего 55 голосов)
Изменить размер шрифта Decrease font Enlarge font
image

Сәбәсожәти ја мәдәни мыхторијәт? Сәростәти конҹој?

Забил Мәдож, ТМВ

Чымы хосә хәлғ!
            Чымы хосә бывон ијән һовон!

Виндон чәмә виндемони вахт омәј рәсәј. Аз пештыпурим шымә ыштә товостони динҹон чок сә. Сыхани рости аз сәрисофә роһәтәтим нывинде, диә мәкәки ве гылә чокә курортәдә бим. Дылтангә фами дыләдә пебуши бәбим, аз һежо бәнәј һавахтнәни бә кобим- нывыштәбим, пегордынидәбим, де дустон бә шәв- бә руж бә гәпбим.....
            Демијән жыго аз ве шом. Аз шом бәчәјро сәнибәтон дешмәним.
            Чокнә бәвотен чымы чы и мангнәни оманде вахти ве нороһәтәтим дәвониме.  Чы ве бәпејә хошбәхтәти ләзон,  һәмән дылтангәти , мәјусәти.
            Хошбәхтәти бәчәјро , аз әвым винде чәмә вәтәнпәрвәрә дастә онә ТМВ чокнәј одәмон фамәдә нығылә ризәш огәтә, чокнәј чәмә хәлғ әј ғәбул кардә. Аз һар руж де иҹурә парси бәмы вығандә номон әстәним, кәјнә бә ко бешедон? Диә мәкәки чы мәзунијәти рынәдә әмә  бәрномәдә сәломонән жәбе  чәмә виндәсәдо едаштемон и мангә огәтә бедә....
            Чымы сә номон стандартә форма жыго бе: « Әмә шәвы- руж сәнибәтон шымә бәрномон диә кардәмон , әмә шымә еһандемонон һәмә әзбәр зындәмон ,  әмә нуә бәрномонымон винде пидә, бочи шымә бә ди дәнојдон? Һәмә бы формәдә..
            Дылтангәти ијән нороһәтәти чымы дыли бә ләзонәдә  һардәбе, биним кәјнә әмәни ныпијә  шәғолә дастә де шојвој ијән де дешменәти певыло кардә хәбонәдә ТМВ басте вотдәбин... Охо бочи аз хыјә кардәбим? Бочи толыш, биним чәј рәғәдә чәмә кәләнтәрә әнкон хун шуредә , жыго чы ТМВ бастеш пидә? Озобиҹони һукмәт һытәјдә де һанәдә чы ТМВ овәјнәдә гин беј виндә , ыми бәсә дәшедәмон. Ҹо ҹурә бејән әзыни. Охо бочи толышон? Чы жыго бәдбәхтә толышон ашмард гырд камән быбу, әвони бәнәј  толыши де етым- петыми зынејән быбу: әвон ве вахте тыркәчәм бән, ыштә толышәтишон гин кардә бә Озобиҹони шәјтонә хәтогордонјә ғоллоғәвонәти одәмон пегардән. Демијән жыго чымы дыл бәвоно дәжедә.
            Бә ТМВ вә Озобиҹони ғоллоғәвонон дастпочәдән. Манде әвон бәмә поәжәнәти карде гирәвәшон карде нызнәј. Иглә совы бәј биним јутубәдә чы диә карде ашмардемони бә думо гордыниеј. Ыми чокнәј кардән, де ком чәми ијән конҹо- сыхани рости бәмәно вејән марағин ни. Ым ә ко ни ки  әмәни нороһәт быкә.
            Чы ТМВ триумфинә вәсә вә огәти әбыни. Чанд һәзо одәмон овәјнә вәдә бә чәшин де ҹурбәҹурә гаджетон чы ТМВ һар вырә отә аура бәштә отедән, чы толыши тат кардә нишо доә  миллијә ҹәнәдә певыло бәј осәмедән.
            Бәмәно иглә ым ве молјәтине! Јутубәдә чы диәкарде ашмардемони чанәндә нишо дој бәмәно һич тавутыш ни.
            Һа чы ТМВ триумф озобиҹони һукмәти ғојм нороһәт кардә, ым , чокнә аз вотеме чокә һоле. Де һәјфи ки, чәмә Тв по гәте, чәј чы толышон дыләдә һар тонә  осәмемон чы региони ҹо мәнбонән әнәпапе огәтдәни . Манде ТМВ һич хәто тарсыш  ни, бәмә бә исә  фактик зәфә росниеј гирәвәшон ни.
            Чич быкәмон? фамәшоне Озобиҹони Миллијә Хәтогордынјә Вәзорәтәдә. Әве сәрисофә чәмышон пәјдо карде.
            Әјән бывотәмон, вејни жыго вотдән ки, озобиҹони истеблишментәдә һәмә шитонин, манде аз деми рози ним. Әјо шымә вотә шитон ныштәнин: һежо әвон бә ТМВ вә бешә,  дәј дешменәти карде чәмышон  пәјдошон карде, биним ә чәм Толыши Миллијә Идеја сәбәсожәти рындыру кардә.
            Пози де пози бекарде чәми, озобиҹоныжә МХВ-јәвонон бәштә агентынышон чы Толышстони ( дәчәвон вотәј
“ ҹәнуб зонә"
)мәдәни- фәрһәнгинә  мыхторијәти  идеја Озобиҹони дыләдә  һар ҹурә певыло кардејышон оварде.
            Әвон тәгриби жыгошон фамә: чы толыши һымыҹыми радикаләти вә пебыриејро, әј де радикал ныбә идеја поә- поә карде лазиме, кәноәдә бы һоләдә бәнәј гылә инглаби гылә чи, демијән жыго хәтош ныбә,бо Озобиҹони һич гылә тарс нывардә чәм- ым мәдәни-фәрһәнгинә  мыхторијәти чәме.
           
Әвон ве сәрост фамәшоне ки, иминә әве – мыхторијәт һар чәмәдә ым фиксијајијән блефе , чәј онебәпешт бә пышк һичи егынидәни, сәрко әве ки, чы чокнә бәвотен “мыхторијәти “ Озобиҹони дыләдә беје. Дыминән әве ки, чы МХВ аналитикон сәрост фамедән, чы мыхторијәти идеја чы агентон чокә кардә ко ијән чә агентон тәсир бә радикала Озодә Толышстони  һымыҹыми вә сәрост алтернатив беј бәзнен.
            Демијән жыго, әвон Толыши Миллијә Һымыҹыми певыло карде ијән иделожи сәгижләти  мәнтығинә чәмышон пәјдо карде, де гирәвәјнә роһәтә  чәми ијән чы проекти реалисасија  карде, бә фајә росниеј - ыштә пиәј бә вырә росниеј, ТМВ  нәсым карде , әј ыштә агентон дасти жинтоно һаште.
            Әмә һәлә совы быми әјән зындәмон ки, чокнә- чокнәј, ком һоләдә, саат чандәдә бә ком толыши чы МХВ ым проект, чокнә бәвотен “ чы ҹәнуб зонә мәдәнијә мыхторијәти” прект  едаштә бә. Әмә деј әјән зындәмон чы МХВ ком хонәхо бы гәпәдә бә, ком сыханоныш кардә. Әмә зындәмон ым ко давардә сори февралә манги 25- дә бә .Һич чыми думом воте пидәмни, одәм бы барәдә фамәдәј гырд певардәш омедә, ым хәбә бә мәхлоғи роснијә бәбе.
            Ысәт ым һоли- һикојәти бәмәно һич гылә марағыш ни.  Сәрпарс ысәт- чы мыхторијәти  нырәсәти, чич бе, бәчәмә хәлғи ком дәрәҹәдә гәрәкин бе но-пегәт кардеје. Мыхторијәт бәчәмә хәлғи чанәндә рәвидә , сәрфе  ијән әв ком фајәдә чәмә хәлғи фәрһәнги һоли гарант беј бәзыне.
            Әјән бывотом ки, иминә гирәвә чы идеја певыло карде – чокнә бәвотен певыло кардәбә һәшт хонәхо бә ТМВ поәжәнәти карде пиә  номә- овардемон бе- биним де нывыштә тексти дәбохтышоне: чы МХВ доә уруси зывонәдә  трафаретә тексти,  бәпе ә дастә кали чијон зијодә бәкәјн, сәјку бә по һәмә офографика, грматика  хәто пур бе. Аз һәлә әј вотдәним  чы косибә  дәбохтә- биабурәти вардә сәнәди мундариҹати  әнывыштонәдә гыләјни уруси зывони миәллиме , әјән бывотәмон чы Ланкони МХВ Ајдын Пиријеви незә дуст,  тәләбә һәмрој.
            Де Боку чы проекти барәдә аз иглә чәј ком вахти бино беј бәшмә вир варде орохнидәм, охо ве рушнәфаминә толышон ыштән- ыштәку парседән, әнәхәбәдә ым проект чы конҹо омәј бешеј ым дастпочәнинә мыхторијәти , һәлә мәдәни ( фәрһәнгинә ) мыхторијәт( биним чы мыхторијәтисә жинә фајәдәј) де и дастә одәмон дасти, биним һич фәр- фәри мыхторијәти чич бе зындәнин- биним һәм сијасәтдә, һәм елмәдә гырд корәфамин?!
            Ки детобә ысәт мыхторијәти барәдә вотәшбе? Һич хонәхо. Одәмон сәрост мандән һәдәјон, бә сә дәше зындәнин: охо чы конҹо ибердәмәдә жыго бызын де ком дрижори нишо дој дәрһал и дастә чы мыхторијәти апалогетон пәјдо бин, жыго чәј барәдә де хахани гәп жәјдән, жыго бызон ым чәвон жимони ноҹә, титәј.
            Бәсә дәшедәмон ым идеја, бә сәбәсожәти- озодәти идеја бәнәј гылә алтернативиеј, һәлбәтә әв һич нијәдә пәјдо беј нәзыни: һич вахти чы чы сәростә дастә бејнәдә кәјнәсә быбу бәчәмә хәлғи даир бә  фојдәнин бә гылә менталинә просес бә ни( совы ыштә фојдә әвон чи барәдә фамедәнин).
            Һәлбәтдә толыши вәтәнпәрвәрон сәрост фамедән, фәрһәнгинә мыхторијәт бәнәј сијаси- тәсири мәхсәдинә васитәј  биним чы ХТВ һәндәвәрәдә онә бә.  Әве аз чы кој бино оне  вахти дәвардә ымсорнә сори  февралә мангәдә беј бәшмәм хәбәм дој.
            Чы чокнә бәвотен фәрһәнгинә мыхторијәти апалогетон сәрмәхсәд , дәчәвон вотәј толышә хәлғи чы радикәаләтику кәмбыр жәј ро ијән хәлғи бо озодәти рој һозо карде , мылхәс де фәрһәнги овҹ кардеје. Ыштә фәрһәнги овҹи бино мыхторијәтдә быкәмон- вотдән әвон , чәјо чы сәбәсожәти барәдә бәфамемон. Ве әвомә , ахмәхә идејај, жәгој?
            Ысәтән боәнән тикәјән бы барәдә һер- һевуж  гәп быжәнәмон. Ым мыхторијәт ки һесте  туфтәј, ыми һәмә хонәхо зындә, биним әвон камдә кам, вејәдә ве елементар, сојә чијон фамедән.
            Һежо бо тимсали хото БХММ-пегәтәмон, чы Банди Хәрәбоғи Мыхторә Мәһол Озобиҹон ССР- и  дыләдә беј. Ым мыхторијәт бе. Чәмә арадә чы жыго мыхторијәти барәдә толышон бәпе һәлә ве орзувони бобән.
            Чы мыхторијәти тарих чокнә бә сә гыниеј ? Ыштәнән ком вахти ым бе!
             Сәвети вахт беј, интернатсијонал идеја овҹыш кардәбе , һәмә чы Ком.партија мәркәзи комитә ијән КГБ дасти жинтоно бе, Ермәнистон ССР , биним чы республика жијемонәдә ве марағинбеј бо  мәһоли овҹбејмониро дастә омәј кардәбе, ермәни интлегентон ијән диаспорон чочәш мандәбин бәвон ки, мәһоләдә чичон бедән , һар ҹурә бәштә тобјә дастгәтәти кардәбин.  Әјән ыштә вирәдә бемәкән ки, чы БХММ ермәнијон һәзо сорнәни ермәни нывыштемони, мижи ијән фәрһәнги хыванд бин, бә  иглә етноси даир бе чәвон арадә бәпејнә фајәдә бе, чы артсахывожон арадә сијаси фамемон гырд бәпебе. Чокнә бәвотен БХММ һар чиш һестбе бә һар параметрон хыванд бешәбе, чы хәлғи озододи мәхсәди роәдә де  метрополи зумандә дастгирәти .
            Чәјо чич бе, чымы хосә бывон ијән һовон? Чанд сори дыләдә тыркон ым мәһолышон чы мәхә- мојәшон сындыниеј, де песохтә рој ермәни мәктәбынышон бастәј. Ермәни зывонәдә дәрсынышон бә кам карде, ермәни тарихи ијән зывони барәдә дәрси әбжорон ғәдәғә кардә бин, де директивә чәми чы мәһоли демографијә  дәгеш кардә бе, бә ермәнијон зәмини хыванд беј поәжәнәти кардә бе, де һар ҹурә чәми тыркон бә ермәни зәмин , бә шәһәрон , бә мәһоли дијон  вырәбәвырә кардә бе.
            Иглә сыхан давардә әсри чы һәштоминә сори орәх- орәхәдә мәхлоғышон гырд  бә зинһор варде: Ермәни Арсах ыштә тарихи мижи ијән атрибути гин карде тарси вәдә манде. Әмандәни һәни шымә ыштән чок зындон. Арсахывожон әјштин бәрмалә- сәростә ҹангәдә , де ве јолә гәһрәманәти ыштә корсузишон огордынише биним бәвон егынидәбе демијән кырт гылә вахтәдә чы тырккон виронә кардәјонышон дәрһәлышон варде, ношоне тазисә .
            Һа ысәт бы мыстәвиәдә бәчәмә хәлғи мижи чы һәрдәмхыјолә- Һипотетә  мыхторијәти – “ ҹәнубә зонәдә" диә быкәмон.
            Де Озобиҹони гырд гылә демократә режимәдә- биним шымә ыштән ве чок бәсә дәшедон ым шуш-утопијај , навәдә әј бвотәмон , жыго гылә мыхторијәти һич кәс бәмә әдәни, пешојән әве ки, еһанә жыго гылә мыхторијәти онон ым бәнәј фасади -рукәши , димкәши бәбе. Кәноәдә бәмә папе бәкәс ни, чәмә пештәдә мандә метрополијә ни , чәмә зывони әдәби чәм онә бәни , чы  һәзосорнәни нывыштемонымон, мижымон мандәни, гырд орәх бәмәку һәлә ысәт- ысәт игләлијә миллијә фамемон бино бедә. Жыго һоләдә бәбе бовә карде ки, тыркон , де бывотәмон гырд демократә тырк , суперинтелигент, бы елементон овҹ бе , бәнәј гылә хәлғи рост бе бәмә гирәвә бәдон ?
            Пидәјоне, бывотом  әвон бәмә чич бәдон ,еһанә мыхторијәт онә быбу?
            Навәдә , де чымы фәһәво кали мәктәбонәдә толышә дәрсон дој бино бәдон карде, чәјо кам гылә вахтибәпешт чәј вә пебәбыријен, чәј номијән бы зывонәдә ихтисосинә миәллимон ныбеј вонә бәван; Ланкони виндәсәдо- телевидезијада һафтәдә и бәжән ним саат толышә зывонәдә  бәрномә бәдон- чәј вејнијән маһне- тирингә бәбе, кали вахти бәдигә чәјән дәбасте тови бәдон, чәј номијән хәлғи “бы бәрномә әнәпапејәти” бәнон; Ланкони университетәдә толышә факултә хонә  ож бәкан, биним әвән гырд кам гылә вахтәдә, бә дәбасте сә бәгыниеј,  чәј номијән “ сәрисофә устодон- миәллимон ијән тәләбон ныбеј” бәнон.
            Диәкәнән ымән шымә фәрһәнгинә- мәдәни мыхторијәт Озобиҹон номәдә  чы тыркон песохтә кешвәри дыләдә!
            Һа ысәт шымә ыштән бывотәнән, чымы хосә, әзизә  бывон  , де жыго һајди- һајдијәти  чы мыхторијәти идеја ыштә вәдә ноә хонәхон, шымә охо чокнәј “де фәрһәнги ријә әмәни бә сәбәсожәти, бә озодәти бебәкајон?
            Шымә чиче сәһе бовә кардон ки, тыркон бәмә мыхторијат бәдон, чәјоән бы мыхторијәтәдә әмә ыштә фәрһәнги овҹ карде бәзнемон?
            Шымә охо сијосәтмәдорән ныбон, рушнәфамән ныбон, алимән ныбон, чы кој нығылиәдә сәонән бенышон, әнәхәбә быбон, шымә охо ыштә пандәдон- охо зындон чич, чие; һич ныбу ыштә дириги даирәдә ве чијон зындон- охо шымә пандмандә одәмијон. Охо шымә чокнәј бы куәзинги нәғыли бовә кардон, һәлә әмәнијән бә бовәјон варде пидә ки,- мыхторијәт чәмә хәлғи перохниеј роәдә игләлијә рој.
            Һәлбәтдә шымә ыштәнән быми бовә кардәнијон. Ыштә сәј бо обыриеј бәдом , сәһе бовә кардәнијон, һич и ләзән быми шәкым ни. Охо бочи бәмә поәжәнәти кардон? Бочи чы дешмени осјо пәрисә ов екардон? Чокнәјон пидә жәгоән быжијәнән. Пидәјоне де Озобиҹони манде, пидәјоне тырк беј? Ым шымә һәхе. Һичи мәвотәнән әмә шымәни бәсә дәбәшемон. Орәхнә сәш әве ки ым жи бә одәми и бәжән доә бедә, шымә ыштәни чы хәлғи роәдә чичсә ғыбон дојон пидәни. Ым бәсә дәшәниеј, азән шымәни тахсиркор зындәним. Бәвәдә там быжәнән, һичи мәвотәнән, дештә кој ыштә сә ғал быкәнән ијән си- ҹони ыштә озобиҹоныж беј бывотәнән чы Озобиҹони дырыст манде һавәри быкәшән.
            Жыго ыштәни бардемон , бовә быкән бәмы ве чоке , ым чок ијән сәһе  бәбе нәинки шымә де хори мыхторијәти барәдә кардә шивән, биним орәхнә вахтонәдә де дешмонон вотәј , дәчәвон тови әмәнонән безо кардә.
            Ижән демы  иглә хунәдә бәјон, әжом һесте бәшмәку , ловә кардәм бәшмә Хәробоғи виро бекән. Бәнәј һәрзәкижә Хәробоғи чы Озобиҹони дыләдә бе сәнибәтон бә гәв мәвәнән, мылхәс Озобиҹон жәго гылә демократә республика бәбеј ермәнијон ыштән бәпишоне бәчәј тәркиб огарде ијән жыго әвомә, ахмәхә  гәпон....
            Азикон ыштән ве вахте Хәрәбоғышон виро бекардә, сыхан ни һакәнәј бә ку дәрведән, манде әвон Арсахи чы Озобиҹони и поә бе фамику ве вахте дастышон кәшә. Совы бәјән чәвон сәрисофә фаминә одәмон – фамедән чы песохтә кешвәри орәх омә рәсә, ымруж- машки выло бәбе. Әјән зындәм шымә чы Хәрәбоғи барәдә дәку-пеку чы ғәдәғәкуеј, һич ныбо бәштә ғурб бынәнән, һич ныбу осангән, виҹдонон быбу. И ләз бышәнән бә думот, ком фајәмандә хәлғ , еһанә ым хәлғ че куруҹәғон гырдыкубә дастә ни , пеш ыштәни перохниеј , тырконку де анәндә кахти, сахтәти, корығ винде сәнибәтон жыго гылә гонә бо жинтоно дәбәше?
            Дешмә нишо доә ро ше ыми вотдә ки,- да- понзә сори бәдигә толыши хәлғ әбыни, ни бәбе , нәән Толышстон бәбе, биним шымә де шојвој “ ҹәнуби зона” вотдон.
            Демијән жыго, чәмә удуми- генофонди, чәмә ғәдимә фәрһәнги  огәте иглә рош һесте  -ым сәбәсожә- озодә Толышстони онеје!
            Әмә әј обәномон, ымә әј бәвиндејон! Иглә бәмә поәжәнәти мәкәнән, шинә бывон, ыштә сәј дәмәнән бә кој дылә , биним әјо шымә һич чи зындәнијон, фамедәнијон, шымә чәмә хәлғи дешменон бәшмә аспарди бә вырә роснидон, чәмә ныпјәкәсон дастәдә мыжди мәбәнән, ым харәти ијән ехроҹәти вардә кој!

Быжи Сәбәсожә Толышстони Республика!

Быжи толышә хәлғ!

Быжи ТМВ!

Быжи Толышстон!

 

 

  • email Отправить другу
  • print Версия для печати
  • Add to your del.icio.us del.icio.us
  • Digg this story Digg this

Добавить коментарий comment Комментарии (0 добавлено)

Главные новости

|